Bãi nại là thủ tục pháp lý quan trọng giúp các bên liên quan trong vụ án hình sự có thể thỏa thuận để chấm dứt việc truy cứu trách nhiệm hình sự ở một số trường hợp nhất định. Việc nắm rõ quy định về thủ tục này góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại cũng như người phạm tội, đồng thời hỗ trợ cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết vụ việc hiệu quả. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ chuyên nghiệp, hãy cùng Luật sư ACC.
Nội dung bài viết
1. Bãi nại là gì?
Bãi nại là cách gọi phổ biến trong thực tiễn để chỉ việc người bị hại không tiếp tục yêu cầu xử lý hình sự đối với người đã thực hiện hành vi phạm tội. Tuy nhiên, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 không quy định “đơn bãi nại” là một thủ tục tố tụng độc lập.
Đối với vụ án được khởi tố theo yêu cầu của bị hại, Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định người đã yêu cầu khởi tố có quyền rút yêu cầu. Khi người yêu cầu khởi tố rút yêu cầu một cách tự nguyện, vụ án phải được đình chỉ, trừ trường hợp có căn cứ xác định việc rút yêu cầu là do bị ép buộc, cưỡng bức.
Do đó, cần phân biệt giữa việc bãi nại theo cách gọi thông thường và rút yêu cầu khởi tố theo quy định của pháp luật. Không phải mọi vụ án hình sự đều có thể chấm dứt chỉ vì người bị hại làm đơn bãi nại.
2. Khi nào việc bãi nại có thể dẫn đến đình chỉ vụ án?
Việc rút yêu cầu chỉ có ý nghĩa làm chấm dứt việc giải quyết vụ án khi vụ án thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại quy định tại khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Theo quy định hiện hành, nhóm tội phạm này gồm các trường hợp được quy định tại khoản 1 các Điều 134, 135, 136, 138, 139, 141, 143, 155 và 156 Bộ luật Hình sự 2015, với các điều kiện cụ thể về hành vi và mức độ phạm tội.
Người bị hại phải tự nguyện rút yêu cầu. Nếu việc rút yêu cầu xuất phát từ việc bị đe dọa, cưỡng bức thì cơ quan có thẩm quyền không đương nhiên đình chỉ vụ án. Ngoài ra, nếu người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu thì về nguyên tắc không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp việc rút yêu cầu là do bị ép buộc, cưỡng bức.
3. Quy trình thực hiện bãi nại, rút yêu cầu khởi tố
Bước 1: Chuẩn bị đơn rút yêu cầu khởi tố
Người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp trong trường hợp luật định có thể lập văn bản thể hiện việc rút yêu cầu khởi tố. Nội dung nên nêu rõ thông tin người làm đơn, vụ việc, yêu cầu đã thực hiện trước đó và ý chí tự nguyện rút yêu cầu.
Bước 2: Nộp đơn cho cơ quan có thẩm quyền
Đơn được gửi đến cơ quan đang giải quyết vụ án tùy theo giai đoạn tố tụng, như Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án. Người làm đơn nên giữ lại tài liệu chứng minh việc đã nộp để thuận tiện theo dõi quá trình giải quyết.
Bước 3: Cơ quan tố tụng xem xét việc rút yêu cầu
Cơ quan có thẩm quyền kiểm tra nội dung đơn và xác định vụ án có thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại hay không. Đồng thời, cần xem xét việc rút yêu cầu có tự nguyện hay có dấu hiệu bị ép buộc, cưỡng bức.
Bước 4: Ra quyết định giải quyết vụ án
Nếu đủ căn cứ theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc đình chỉ vụ án hoặc đình chỉ vụ án đối với bị can theo quy định. Nếu việc rút yêu cầu không thuộc trường hợp pháp luật cho phép, vụ án vẫn có thể tiếp tục được giải quyết.
4. Hậu quả pháp lý khi bãi nại, rút yêu cầu khởi tố
Việc bãi nại không phải trong mọi trường hợp đều làm chấm dứt trách nhiệm hình sự. Chỉ khi vụ án thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại và việc rút yêu cầu đáp ứng điều kiện luật định thì cơ quan có thẩm quyền mới đình chỉ vụ án.
Việc rút yêu cầu khởi tố cũng cần được phân biệt với việc bồi thường hoặc hòa giải giữa các bên. Việc người bị hại nhận tiền bồi thường hoặc đồng ý hòa giải không đương nhiên làm chấm dứt vụ án hình sự nếu vụ án không thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại.
Đối với trách nhiệm dân sự, việc rút yêu cầu khởi tố không mặc nhiên đồng nghĩa với việc người bị hại từ bỏ quyền yêu cầu bồi thường, trừ trường hợp họ có thỏa thuận hoặc hành vi pháp lý khác thể hiện rõ việc từ bỏ quyền này.
5. Câu hỏi thường gặp
Bãi nại có làm đình chỉ mọi vụ án hình sự không?
Không. Bãi nại chỉ có thể dẫn đến đình chỉ trong trường hợp vụ án được khởi tố theo yêu cầu của bị hại và việc rút yêu cầu đáp ứng điều kiện tại Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Đối với những vụ án không thuộc trường hợp này, việc người bị hại bãi nại không đương nhiên làm chấm dứt vụ án.
Người bị hại có thể rút yêu cầu khởi tố sau khi đã nộp đơn không?
Có. Người đã yêu cầu khởi tố có quyền rút yêu cầu theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Tuy nhiên, sau khi rút yêu cầu thì về nguyên tắc không được yêu cầu lại, trừ trường hợp việc rút yêu cầu là do bị ép buộc, cưỡng bức.
Bãi nại có làm mất quyền yêu cầu bồi thường không?
Không đương nhiên. Việc rút yêu cầu khởi tố và việc yêu cầu bồi thường thiệt hại là hai vấn đề khác nhau. Người bị hại vẫn có thể yêu cầu giải quyết vấn đề bồi thường theo quy định pháp luật nếu quyền lợi của mình bị xâm phạm.
Bãi nại là công cụ pháp lý hữu ích giúp giải quyết tranh chấp một cách linh hoạt và nhân văn. Nếu bạn đang gặp vấn đề liên quan đến thủ tục này, hãy liên hệ Luật sư ACC để được hỗ trợ kịp thời và chuyên nghiệp.
