Bị hại có được từ chối giám định thương tích là vấn đề thường gặp trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, đặc biệt khi cần xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể để làm căn cứ giải quyết vụ án và quyền lợi của bị hại. Việc hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý khi từ chối giám định giúp bị hại chủ động phối hợp với cơ quan có thẩm quyền và bảo vệ quyền lợi của mình. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định liên quan, cùng Luật sư ACC làm rõ những vướng mắc thường gặp.
Nội dung bài viết
1. Bị hại có được từ chối giám định thương tích hay không?
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bị hại có quyền đề nghị giám định nhưng khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng đã ra quyết định trưng cầu giám định thì bị hại không thể tùy ý từ chối thực hiện. Điểm b khoản 2 Điều 127 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định có thể áp dụng biện pháp dẫn giải đối với bị hại trong trường hợp họ từ chối việc giám định theo quyết định trưng cầu mà không vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
Đối với việc xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể, Điều 206 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định những trường hợp bắt buộc phải trưng cầu giám định, trong đó có trường hợp cần xác định nguyên nhân chết người, mức độ tổn thương cơ thể và các nội dung chuyên môn khác theo quy định. Việc xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể trong giám định pháp y được thực hiện theo Thông tư 22/2019/TT-BYT.
Như vậy, bị hại có thể trình bày lý do chính đáng nếu không thể thực hiện giám định tại thời điểm được yêu cầu. Trường hợp từ chối mà không có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp dẫn giải theo quy định.
2. Quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ của bị hại trong giám định thương tích
Pháp luật tố tụng hình sự quy định bị hại vừa có quyền tham gia, cung cấp thông tin để bảo vệ quyền lợi của mình, vừa có nghĩa vụ chấp hành các yêu cầu tố tụng theo quy định.
2.1. Quyền của bị hại trong giám định thương tích
Bị hại có các quyền liên quan đến hoạt động giám định như:
- Đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu liên quan đến vụ án.
- Đề nghị giám định, định giá tài sản theo quy định.
- Đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật khi có căn cứ.
- Được thông báo kết quả điều tra, giải quyết vụ án.
- Đề nghị giám định bổ sung hoặc giám định lại khi có căn cứ theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.
Các quyền cơ bản của bị hại được quy định tại khoản 2 Điều 62 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Đối với kết luận giám định, nếu nội dung kết luận chưa rõ, chưa đầy đủ hoặc phát sinh vấn đề mới liên quan đến vụ án thì có thể thực hiện giám định bổ sung theo Điều 210 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Trường hợp có nghi ngờ kết luận giám định lần đầu không chính xác thì có thể thực hiện giám định lại theo Điều 211 của Bộ luật này.
2.2. Nghĩa vụ của bị hại trong giám định thương tích
Bị hại có trách nhiệm chấp hành giấy triệu tập, quyết định và yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng theo quy định. Khi đã có quyết định trưng cầu giám định, bị hại cần có mặt và phối hợp thực hiện việc giám định, trừ trường hợp có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
Việc không chấp hành yêu cầu giám định trong trường hợp thuộc điểm b khoản 2 Điều 127 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 có thể dẫn đến việc bị áp dụng biện pháp dẫn giải.
3. Hậu quả pháp lý khi bị hại từ chối giám định thương tích
Việc bị hại có được từ chối giám định thương tích cần được xem xét cùng với lý do và hoàn cảnh cụ thể. Nếu bị hại từ chối mà không vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, có thể phát sinh các hậu quả sau:
- Có thể bị dẫn giải: Theo điểm b khoản 2 Điều 127 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bị hại từ chối giám định theo quyết định trưng cầu mà không có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan có thể bị áp dụng biện pháp dẫn giải.
- Ảnh hưởng đến việc xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể: Kết quả giám định là căn cứ chuyên môn để xác định tỷ lệ % tổn thương cơ thể theo Thông tư 22/2019/TT-BYT, từ đó phục vụ việc giải quyết vụ án theo quy định pháp luật.
- Ảnh hưởng đến việc giải quyết yêu cầu bồi thường: Việc không có đầy đủ tài liệu về thương tích có thể gây khó khăn cho việc xác định thiệt hại và giải quyết yêu cầu bồi thường trong vụ án.
- Có thể ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án: Việc chưa thực hiện được nội dung giám định cần thiết có thể khiến cơ quan tiến hành tố tụng phải tiếp tục thực hiện các biện pháp cần thiết để thu thập, đánh giá chứng cứ.
Trường hợp bị hại thực sự không thể thực hiện giám định do sức khỏe hoặc nguyên nhân khách quan, cần thông báo ngay cho cơ quan đã trưng cầu để được xem xét và xử lý phù hợp.
4. Quy trình giám định thương tích cho bị hại
Khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trưng cầu giám định thương tích, quá trình thực hiện có thể được tiến hành theo các bước cơ bản sau:
Bước 1: Tiếp nhận quyết định trưng cầu giám định
Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng ban hành quyết định trưng cầu giám định và gửi đến người hoặc tổ chức giám định có thẩm quyền. Bị hại thực hiện theo yêu cầu về thời gian, địa điểm giám định.
Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ và tài liệu liên quan
Bị hại cần chuẩn bị giấy tờ tùy thân và các tài liệu y tế liên quan đến thương tích như hồ sơ bệnh án, giấy ra viện, kết quả chụp chiếu, xét nghiệm và tài liệu điều trị nếu có. Hồ sơ, tài liệu được sử dụng để phục vụ quá trình giám định theo nội dung trưng cầu.
Bước 3: Thực hiện giám định
Việc giám định có thể được tiến hành tại cơ quan giám định hoặc tại nơi tiến hành điều tra vụ án theo Điều 209 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Người giám định thực hiện khám, đánh giá thương tích và áp dụng phương pháp chuyên môn phù hợp. Tỷ lệ % tổn thương cơ thể được xác định theo bảng tỷ lệ và phương pháp quy định tại Thông tư 22/2019/TT-BYT. Theo Điều 2 và Điều 4, việc xác định tỷ lệ được thực hiện trên người cần giám định trong trường hợp thông thường và tính theo phương pháp cộng đối với nhiều tổn thương.
Bước 4: Nhận kết luận giám định
Sau khi hoàn thành quá trình giám định, người giám định hoặc tổ chức giám định ban hành kết luận theo nội dung trưng cầu. Nếu kết luận chưa rõ, chưa đầy đủ hoặc có căn cứ nghi ngờ không chính xác, việc giám định bổ sung hoặc giám định lại được thực hiện theo Điều 210 và Điều 211 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
5. Câu hỏi thường gặp
Bị hại có được từ chối giám định thương tích nếu sức khỏe yếu không?
Nếu sức khỏe yếu đến mức không thể thực hiện giám định, bị hại cần thông báo ngay cho cơ quan đã trưng cầu và cung cấp tài liệu chứng minh tình trạng thực tế. Trường hợp có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan thì không thuộc trường hợp dẫn giải quy định tại điểm b khoản 2 Điều 127 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Nếu bị hại không đồng ý với kết luận giám định thì phải làm gì?
Bị hại có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét việc giám định bổ sung hoặc giám định lại. Giám định bổ sung được thực hiện khi kết luận chưa rõ, chưa đầy đủ hoặc phát sinh vấn đề mới; giám định lại được thực hiện khi có nghi ngờ kết luận lần đầu không chính xác theo Điều 210 và Điều 211 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Thời gian thực hiện giám định thương tích là bao lâu?
Thời hạn giám định tư pháp đối với trường hợp bắt buộc phải trưng cầu được thực hiện theo pháp luật tố tụng hình sự. Đối với các trường hợp không thuộc diện bắt buộc, Điều 30 Luật Giám định tư pháp 2025 quy định thời hạn tối đa là 02 tháng; vụ việc phức tạp hoặc khối lượng công việc lớn tối đa 03 tháng và vụ việc đặc biệt phức tạp hoặc khối lượng công việc đặc biệt lớn tối đa 04 tháng.
Bị hại có được từ chối giám định thương tích là một vấn đề pháp lý quan trọng mà bị hại cần hiểu rõ để bảo vệ quyền lợi của mình. Việc hợp tác với cơ quan chức năng trong quá trình giám định không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là cách tốt nhất để đảm bảo vụ án được giải quyết công bằng, đúng pháp luật. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về quy trình giám định thương tích hoặc cần hỗ trợ pháp lý, hãy liên hệ Luật sư ACC để được tư vấn chi tiết và kịp thời.
