Cách tính thời hạn trong tố tụng hình sự đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tham gia tố tụng, đảm bảo quá trình điều tra, truy tố và xét xử diễn ra đúng tiến độ. Việc nắm rõ quy định này giúp tránh sai sót có thể ảnh hưởng đến hiệu lực của các quyết định tố tụng. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu chi tiết để áp dụng chính xác trong thực tiễn.
Nội dung bài viết
1. Hướng dẫn cách tính thời hạn trong tố tụng hình sự
Theo Điều 134 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thời hạn tố tụng được tính theo giờ, ngày, tháng, năm. Thời hạn theo ngày được tính từ ngày tiếp theo kể từ ngày xảy ra sự kiện làm phát sinh thời hạn. Thời hạn theo tháng được tính từ ngày này đến hết ngày tương ứng của tháng sau; nếu tháng sau không có ngày tương ứng thì thời hạn kết thúc vào ngày cuối cùng của tháng đó. Thời hạn theo năm được tính từ ngày, tháng này đến ngày, tháng tương ứng của năm sau.
Ví dụ, nếu thời hạn 5 ngày bắt đầu từ ngày 5/6 thì ngày 6/6 được tính là ngày thứ nhất và ngày 10/6 là ngày cuối cùng. Đối với thời hạn tính theo tháng hoặc năm, cần xác định đúng ngày tương ứng để tránh nhầm lẫn. Riêng trường hợp thời hạn liên quan đến việc áp dụng biện pháp ngăn chặn, việc xác định thời điểm bắt đầu còn phải căn cứ vào quy định riêng của Bộ luật Tố tụng hình sự.
2. Các nguyên tắc cơ bản khi xác định thời hạn tố tụng
Điều 134 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định thời hạn tố tụng phải được tính chính xác theo đơn vị thời gian mà pháp luật quy định. Khi thời hạn được tính theo ngày, ngày cuối cùng là thời điểm kết thúc thời hạn; nếu thời hạn tính theo tháng hoặc năm thì áp dụng cách xác định ngày tương ứng theo luật.
Đáng lưu ý, không phải mọi thời hạn tố tụng đều tự động được chuyển sang ngày làm việc tiếp theo nếu ngày cuối rơi vào ngày nghỉ, lễ, Tết. Do đó, khi xác định thời hạn cần xem xét quy định cụ thể của từng thủ tục, thay vì áp dụng máy móc quy định của Bộ luật Dân sự. Trường hợp pháp luật cho phép gia hạn thì việc gia hạn phải được thực hiện bởi đúng cơ quan, người có thẩm quyền và trong phạm vi luật định.
3. Thời hạn cụ thể trong các giai đoạn tố tụng hình sự
Trong giai đoạn điều tra, theo Điều 172 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thời hạn điều tra ban đầu là 02 tháng đối với tội phạm ít nghiêm trọng, 03 tháng đối với tội phạm nghiêm trọng, 04 tháng đối với tội phạm rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng. Trong trường hợp cần thiết, thời hạn này có thể được gia hạn theo điều kiện và số lần luật định.
Ở giai đoạn truy tố, Điều 240 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định thời hạn quyết định việc truy tố là 20 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng; 30 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng, kể từ ngày Viện kiểm sát nhận hồ sơ vụ án và bản kết luận điều tra.
Đối với xét xử sơ thẩm, thời hạn chuẩn bị xét xử được quy định tại Điều 277 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, tùy thuộc vào mức độ của tội phạm. Trong khi đó, thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm là 15 ngày theo Điều 333, được tính từ ngày tuyên án đối với người có mặt tại phiên tòa hoặc từ ngày nhận được bản án, hoặc ngày bản án được niêm yết theo quy định đối với người vắng mặt.
4. Những lưu ý quan trọng khi áp dụng cách tính thời hạn
Khi áp dụng cách tính thời hạn trong tố tụng hình sự, cần phân biệt thời hạn tố tụng với thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây là hai khái niệm khác nhau và được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật khác nhau. Người tham gia tố tụng cũng nên ghi nhận chính xác thời điểm nhận quyết định, bản án hoặc thời điểm phát sinh sự kiện làm bắt đầu thời hạn.
Đối với các thủ tục có thời hạn ngắn như kháng cáo, khiếu nại hoặc áp dụng biện pháp ngăn chặn, việc xác định sai ngày bắt đầu hoặc ngày kết thúc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền của người tham gia tố tụng. Vì vậy, nên đối chiếu Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 với quy định cụ thể của từng thủ tục thay vì chỉ áp dụng một cách tính chung.
5. Câu hỏi thường gặp
Thời hạn điều tra có được gia hạn không?
Có. Theo Điều 172 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thời hạn điều tra có thể được gia hạn trong những trường hợp luật định và thời gian gia hạn phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tội phạm. Việc gia hạn phải được thực hiện bởi cơ quan có thẩm quyền và trong giới hạn pháp luật cho phép.
Cách tính thời hạn khi ngày cuối trùng ngày nghỉ lễ?
Khi ngày cuối của thời hạn rơi vào ngày nghỉ, lễ, Tết, cần xem xét quy định cụ thể điều chỉnh thủ tục đó để xác định thời điểm kết thúc. Không nên mặc nhiên áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự cho mọi thời hạn tố tụng hình sự.
Thời hạn kháng cáo được tính từ khi nào?
Theo Điều 333 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm là 15 ngày kể từ ngày tuyên án đối với bị cáo, đương sự có mặt tại phiên tòa. Nếu người có quyền kháng cáo vắng mặt thì thời hạn được tính từ ngày nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết theo quy định.
Cách tính thời hạn trong tố tụng hình sự là kỹ năng cần thiết giúp các bên tham gia tố tụng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ chuyên sâu, hãy liên hệ Luật sư ACC ngay hôm nay để được giải đáp kịp thời.
