Chánh tòa là người đứng đầu hội đồng xét xử, có quyền lực quyết định cuối cùng trong một phiên tòa. Chánh tòa đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm công lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quá trình tố tụng. Vậy cụ thể Pháp luật quy định Chánh tòa là gì?
Nội dung bài viết
1. Chánh tòa là gì?
Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử có quyền lực của nhà nước, có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ tốt nhất lợi ích của nhà nước, của tổ chức và cá nhân. Trong đó Chánh tòa là một trong những chức vụ của Tòa án nhân dân. Có thể hiểu Chánh tòa là người đứng đầu tòa án chuyên trách của Tòa án nhân dân cấp cao, tòa án nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, tuy nhiên Chánh tòa thì không có ở tòa án nhân dân tối cao và tòa án nhân dân cấp huyện. Đối với nhánh tòa quân sự thì Chánh tòa là giữ chưc vụ đứng đầu tòa phúc thẩm Tòa án quân sự trung ương, ở nhánh tòa này thì không có Chánh tòa ở cấp Tòa án quân sự quân khu và tòa án quân sự khu vực.
Chánh tòa là người đứng đầu quản lý, điều hành các Tòa án chuyên trách trong mỗi cấp tòa. Cụ thể trong cơ cấu tổ chức của tòa án nhân dân cấp cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh (nhánh tòa án nhân dân) có thành lập các Tòa chuyên trách tức là tòa án được tổ chức và giao thẩm quyền chuyên xét xử những vụ án mà nội dung thuộc sự điều chỉnh của các ngành luật riêng, chẳng hạn như Tòa hình sự, Tòa dân sự, Tòa kinh tế, …
Đối với nhánh tòa quân sự, Chánh án trong cơ cấu tổ chức của Tòa án quân sự trung ương có thành lập Tòa phúc thẩm Tòa án quân sự trung ương là người đứng đầu, chịu trách nhiệm quản lý, điều hành Tòa án phúc thẩm của Tòa án quân sự Trung ương.
2. Bản chất của Chánh tòa là gì?
-Trong cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân cấp cao Toà tòa án nhân dân cấp tỉnh (nhánh tòa án nhân dân) có thành lập các Tòa chuyên trách (hiểu nôm na là Tòa án được tổ chức và giao thẩm quyền chuyên xét xử những vụ án mà nội dung thuộc sự điều chỉnh của các ngành luật riêng như: luật dân sự, luật hình sự, luật kinh tế,..) thì sẽ tồn tại Chánh tòa – người đứng đầu quản lý, điều hành các Tòa án chuyên trách trong mỗi cấp tòa này.
-Mặt khác, trong cơ cấu tổ chức của Tòa án quân sự trung ương (nhánh tòa quân sự) có thành lập Tòa phúc thẩm Tòa án quân sự trung ương thì người đứng đầu; chịu trách nhiệm quản lý, điều hành Tòa phúc thẩm Tòa án quân sự trung ương sẽ là Chánh tòa.
3. Quy định pháp luật về phân loại Chánh tòa?
Nhánh Tòa án nhân dân:
Việc thành lập tòa chuyên trách cần căn cứ vào yêu cầu thực tế xét xử ở mỗi Tòa án nhân dân cấp cao, cấp tỉnh, cấp huyện và Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quyết định việc tổ chức các Tòa chuyên trách nên sẽ tùy thuộc từng địa phương mà số lượng Tòa chuyên trách sẽ có sự khác biệt.
+ Tòa án nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có thể có 06 Chánh tòa gồm: Chánh tòa Tòa hình sự, Chánh tòa Tòa dân sự, Chánh tòa Tòa hành chính, Chánh tòa Tòa kinh tế, Chánh tòa Tòa lao động, Chánh tòa Tòa gia đình và người chưa thành niên.
+ Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thể có 04 loại Chánh tòa gồm: Chánh tòa Tòa hình sự, Chánh tòa Tòa dân sự, Chánh tòa Tòa gia đình và người chưa thành niên, Chánh tòa xử lý hành chính. (So với Tòa án nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì không có chức danh: Chánh tòa Tòa lao động và Chánh tòa Tòa kinh tế).
- Nhánh Tòa án quân sự: Chánh tòa Tòa phúc thẩm Tòa án quân sự trung ương.
4. Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm và nhiệm kỳ của Chánh tòa
– Nhánh Tòa án nhân dân: Các chánh tòa là do chánh án tòa án nhân dân nơi có tòa chuyên trách đó trực thuộc bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức: Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quyết định bổ nhiệm các chức danh Chánh tòa, Phó Chánh tòa tại Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương thuộc phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ.
5. Thực trạng thẩm quyền của Chán án, Chánh tòa trong hoạt động tố tụng và quản lý nhà nước
Thứ nhất, thực tế tại các tòa thẩm quyền còn tập trung vào Chánh án Tòa án, các phó Chánh án hoạt động theo ủy quyền của Chánh án, nếu Chánh án không ủy quyền thì Phó Chánh án không có vai trò gì trong việc thực hiện thẩm quyền quản lý hành chính hay thẩm quyền chuyên môn thực hiện các hoạt động tố tụng, …
Thứ hai, đối với các chức danh như Chánh Tòa, Phó Chánh Tòa các tòa chuyên trách của Tòa án nhân dân hì hiện không có quy định về thẩm quyền quản lý hành chính hay thẩm quyền tố tụng. Vì vậy, với quy định chung chun, không rõ ràng dẫn tới việc thực hiện của Chánh tòa chưa đạt hiệu quả. Chẳng hạn thực tế việc phân công cán bộ trong một tòa chuyên trách nhiều lúc do Chánh án phân công, Chánh tòa cũng không có quyền điều hành, …
Thứ ba, chưa có sự phân định rạch ròi giữa thẩm quyền quản lý hành chính với thẩm quyền tố tụng trong hoạt động xét xử của Tòa án. Nhiều trường hợp Chánh án Tòa án định hướng việc giải quyết vụ án cho Thẩm phán, dẫn tới hoạt động xét xử không đảm bảo được sự khách quan, vô tư, độc lập, …
6. Câu hỏi thường gặp
Địa vị pháp lý của Chánh tòa?
Chánh Tòa nằm dưới sự quản lý, điều hành của Chánh án.
Vai trò của Chánh tòa trong một phiên tòa là gì?
Chánh tòa có nhiều vai trò quan trọng như: điều hành phiên tòa, giải quyết các vấn đề phát sinh, bảo đảm quyền lợi của các bên tham gia tố tụng, tuyên án và quyết định các biện pháp thi hành án.
Những yêu cầu đối với một Chánh tòa là gì?
Để trở thành một Chánh tòa, người đó phải đáp ứng nhiều yêu cầu như: có trình độ chuyên môn về luật, kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực tư pháp, có đạo đức nghề nghiệp cao, phẩm chất chính trị trong sáng.
Quyền hạn của Chánh tòa có giới hạn không?
Quyền hạn của Chánh tòa được quy định rõ trong pháp luật. Chánh tòa phải thực hiện quyền hạn của mình trong phạm vi pháp luật cho phép và dưới sự giám sát của các cơ quan có thẩm quyền.
