Chi phí giám định trong tố tụng hình sự đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính khách quan và chính xác của các kết luận chuyên môn phục vụ điều tra, truy tố, xét xử. Thủ tục này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người bị buộc tội, bị hại cũng như cơ quan tiến hành tố tụng. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu chi tiết để nắm rõ trách nhiệm tài chính trong quá trình tố tụng.
Nội dung bài viết
1. Ai là người chịu chi phí giám định trong tố tụng hình sự? Mới
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, chi phí giám định trong tố tụng hình sự do cơ quan tiến hành tố tụng chịu khi việc giám định được thực hiện theo yêu cầu của chính cơ quan đó. Cụ thể, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định chi phí giám định do ngân sách nhà nước chi trả nếu giám định do cơ quan điều tra, viện kiểm sát hoặc tòa án yêu cầu nhằm phục vụ việc giải quyết vụ án.
Trường hợp người bị buộc tội, bị hại hoặc người tham gia tố tụng khác yêu cầu giám định bổ sung hoặc giám định lại mà không được cơ quan tố tụng chấp thuận, thì người yêu cầu phải chịu chi phí. Luật Giám định tư pháp 2025 cũng khẳng định chi phí giám định được thanh toán theo quy định của pháp luật tố tụng, trong đó ưu tiên nguồn ngân sách khi giám định phục vụ lợi ích công.
Việc phân định rõ trách nhiệm này giúp tránh tranh chấp và đảm bảo quá trình tố tụng diễn ra suôn sẻ. Thực tế cho thấy nhiều vụ án hình sự phức tạp như vụ án liên quan đến thương tích hoặc chất độc cần giám định chuyên sâu, chi phí có thể lên đến hàng chục triệu đồng, do đó việc xác định người chịu chi phí ngay từ đầu là cần thiết.
2. Các trường hợp cụ thể về thanh toán chi phí giám định
Trong tố tụng hình sự, có ba trường hợp chính về người chịu chi phí giám định. Thứ nhất, khi cơ quan điều tra, viện kiểm sát hoặc tòa án chủ động yêu cầu giám định, toàn bộ chi phí thuộc ngân sách nhà nước theo quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Thứ hai, nếu bị can, bị cáo hoặc bị hại đề nghị giám định nhưng cơ quan tố tụng không chấp nhận, người đề nghị phải tự thanh toán theo hướng dẫn của Luật Giám định tư pháp 2025.
Thứ ba, trường hợp giám định được thực hiện theo yêu cầu của luật sư bào chữa hoặc người bảo vệ quyền lợi, chi phí thường do bên yêu cầu chịu trừ khi có quyết định khác của tòa án. Danh sách các loại chi phí thường gặp bao gồm: phí giám định viên, chi phí đi lại, chi phí sử dụng thiết bị chuyên dụng và chi phí lưu trữ mẫu vật. Việc liệt kê rõ ràng giúp các bên dự toán chính xác và tránh phát sinh tranh chấp sau này.
3. Hậu quả pháp lý khi không thanh toán đúng quy định chi phí giám định
Nếu bên phải chịu chi phí giám định trong tố tụng hình sự không thực hiện nghĩa vụ thanh toán, cơ quan tố tụng có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế thu hồi theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Ngoài ra, việc chậm trễ thanh toán có thể ảnh hưởng đến tiến độ vụ án, dẫn đến việc kết luận giám định bị hoãn hoặc không được công nhận. Luật Giám định tư pháp 2025 quy định rõ trách nhiệm của tổ chức giám định trong việc thu phí và báo cáo cơ quan tài chính.
Người tham gia tố tụng cần lưu ý rằng chi phí giám định không chỉ là nghĩa vụ tài chính mà còn liên quan đến quyền được bảo vệ lợi ích hợp pháp. Trong thực tiễn, nhiều trường hợp bị cáo phải chịu chi phí giám định bổ sung sau khi kháng cáo, gây áp lực kinh tế đáng kể. Do đó, việc tham khảo ý kiến chuyên gia pháp lý ngay từ giai đoạn đầu là giải pháp tối ưu để giảm thiểu rủi ro.
4. Câu hỏi thường gặp
Chi phí giám định trong tố tụng hình sự có được hoàn trả không?
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, nếu kết luận giám định xác định người yêu cầu không có lỗi hoặc vụ án được đình chỉ, chi phí có thể được xem xét hoàn trả từ ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, cần có quyết định chính thức của cơ quan tố tụng. Luật Giám định tư pháp 2025 cũng hỗ trợ cơ chế hoàn phí trong một số trường hợp đặc biệt.
Ai quyết định mức chi phí giám định trong tố tụng hình sự?
Mức chi phí do tổ chức giám định tư pháp xác định theo bảng giá quy định và được cơ quan tiến hành tố tụng phê duyệt. Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 yêu cầu công khai mức phí trước khi thực hiện để các bên nắm rõ. Luật Giám định tư pháp 2025 bổ sung quy định về kiểm soát chi phí nhằm đảm bảo minh bạch.
Có thể yêu cầu giám định mà không phải chịu chi phí không?
Có thể nếu yêu cầu được cơ quan tố tụng chấp nhận và thuộc trường hợp ngân sách chi trả theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Ngược lại, người yêu cầu phải tự chịu nếu giám định mang tính cá nhân. Luật Giám định tư pháp 2025 nhấn mạnh nguyên tắc công bằng trong phân bổ chi phí.
Chi phí giám định trong tố tụng hình sự cần được hiểu rõ để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mọi bên tham gia tố tụng. Việc nắm bắt đúng quy định giúp tránh những rủi ro không đáng có trong quá trình giải quyết vụ án. Liên hệ Luật sư ACC để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ kịp thời.
