Chiến thuật lấy lời khai người làm chứng đóng vai trò then chốt trong việc thu thập chứng cứ chính xác, góp phần làm rõ sự thật trong các vụ việc tố tụng. Thủ tục này được quy định chặt chẽ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia. Việc nắm vững các phương pháp phù hợp giúp cơ quan tiến hành tố tụng đạt hiệu quả cao mà vẫn tuân thủ pháp luật. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này.
Nội dung bài viết
1. Chiến thuật lấy lời khai người làm chứng
Chiến thuật lấy lời khai người làm chứng cần được xây dựng dựa trên nội dung vụ án, những tình tiết người làm chứng biết và mối quan hệ của họ với bị can, bị hại. Theo khoản 4 Điều 186 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, trước khi hỏi về nội dung vụ án, Điều tra viên phải hỏi về mối quan hệ giữa người làm chứng với bị can, bị hại và những tình tiết khác về nhân thân; sau đó yêu cầu người làm chứng trình bày hoặc tự viết một cách trung thực, tự nguyện những gì họ biết về vụ án rồi mới đặt câu hỏi.
Khi xây dựng cách hỏi, cần ưu tiên làm rõ nguồn gốc thông tin mà người làm chứng biết, thời gian, địa điểm, diễn biến và các tình tiết liên quan. Khoản 2 Điều 91 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định không được dùng làm chứng cứ những tình tiết do người làm chứng trình bày nếu họ không thể nói rõ vì sao biết được tình tiết đó.
2. Các nguyên tắc cơ bản khi lấy lời khai
Trước khi lấy lời khai, Điều tra viên, Cán bộ điều tra phải giải thích quyền và nghĩa vụ của người làm chứng theo khoản 3 Điều 186 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, đồng thời ghi nội dung này vào biên bản. Nếu vụ án có nhiều người làm chứng, phải lấy lời khai riêng từng người và không để họ tiếp xúc, trao đổi với nhau trong thời gian lấy lời khai theo khoản 2 Điều 186.
Người làm chứng có quyền yêu cầu cơ quan triệu tập bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản và quyền, lợi ích hợp pháp khác của mình, người thân thích khi bị đe dọa theo điểm b khoản 3 Điều 66 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Đồng thời, người làm chứng có nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập và trình bày trung thực những tình tiết mình biết theo khoản 4 Điều 66.
3. Kỹ năng đặt câu hỏi hiệu quả
Kỹ năng đặt câu hỏi cần bảo đảm người làm chứng có cơ hội trình bày đầy đủ trước khi được hỏi chi tiết. Khoản 4 Điều 186 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 yêu cầu Điều tra viên trước tiên để người làm chứng trình bày hoặc tự viết một cách trung thực, tự nguyện những gì họ biết về vụ án, sau đó mới đặt câu hỏi để làm rõ nội dung.
Khi lời khai có điểm mâu thuẫn với lời khai của người khác, nếu đã áp dụng các biện pháp điều tra khác nhưng chưa giải quyết được thì có thể tiến hành đối chất theo khoản 1 Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Trong quá trình đối chất, Điều tra viên hỏi về mối quan hệ giữa những người tham gia và những tình tiết cần làm rõ; sau khi họ khai xong mới được nhắc lại lời khai trước đó theo khoản 3 Điều 189.
4. Xử lý tình huống đặc biệt
Khi người làm chứng có nguy cơ bị đe dọa do cung cấp thông tin, họ thuộc nhóm người được bảo vệ theo khoản 1 Điều 484 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Khi có căn cứ xác định tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm của người được bảo vệ bị xâm hại hoặc đe dọa xâm hại do việc cung cấp chứng cứ, thông tin liên quan đến tội phạm, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng các biện pháp bảo vệ theo Điều 486.
Đối với người làm chứng dưới 18 tuổi, việc lấy lời khai còn phải tuân thủ Điều 156 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024. Theo đó, việc lấy lời khai phải có thái độ thân thiện, sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu phù hợp với lứa tuổi, hạn chế tối đa số lần lấy lời khai; thông thường không quá 02 lần trong một ngày và mỗi lần không quá 02 giờ, trừ trường hợp vụ án có nhiều tình tiết phức tạp.
5. Câu hỏi thường gặp
Chiến thuật lấy lời khai người làm chứng có bị giới hạn bởi thời gian không?
Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 không quy định một thời lượng chung áp dụng cho mọi lần lấy lời khai người làm chứng. Riêng người làm chứng dưới 18 tuổi, khoản 4 Điều 156 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 quy định không quá 02 lần trong một ngày và mỗi lần không quá 02 giờ, trừ trường hợp vụ việc, vụ án có nhiều tình tiết phức tạp.
Người làm chứng có quyền yêu cầu luật sư tham gia không?
Người làm chứng không có quyền yêu cầu luật sư với tư cách người bào chữa như bị can, bị cáo. Tuy nhiên, người làm chứng có quyền yêu cầu cơ quan triệu tập bảo vệ mình và người thân thích khi bị đe dọa theo điểm b khoản 3 Điều 66 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015; trường hợp người làm chứng dưới 18 tuổi còn có các cơ chế bảo vệ, hỗ trợ riêng theo Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024.
Lời khai người làm chứng có thể bị thu hồi sau khi đã ghi nhận không?
Người làm chứng có thể trình bày, bổ sung hoặc làm rõ nội dung trong quá trình tố tụng; lời khai trước đó vẫn được lập và lưu trong hồ sơ để cơ quan có thẩm quyền xem xét. Nếu phát sinh mâu thuẫn giữa các lời khai mà các biện pháp điều tra khác chưa giải quyết được, có thể tiến hành đối chất theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Chiến thuật lấy lời khai người làm chứng là yếu tố then chốt giúp thu thập chứng cứ đáng tin cậy và tuân thủ pháp luật. Việc áp dụng đúng cách không chỉ nâng cao hiệu quả tố tụng mà còn bảo vệ quyền lợi của các bên. Để được hỗ trợ chuyên sâu và tư vấn cụ thể, hãy liên hệ Luật sư ACC ngay hôm nay để nhận giải pháp phù hợp nhất.
