Có được lấy lời khai vào ban đêm không là vấn đề được nhiều người quan tâm khi tham gia các thủ tục tố tụng. Việc này liên quan trực tiếp đến quyền lợi của công dân và tính hợp pháp của quá trình điều tra, xét xử. Hiểu rõ quy định giúp tránh vi phạm pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu chi tiết.
Nội dung bài viết
1. Có được lấy lời khai vào ban đêm không?
Trong tố tụng hình sự, cần phân biệt lấy lời khai với hỏi cung bị can. Khoản 3 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định không hỏi cung bị can vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn được nhưng phải ghi rõ lý do vào biên bản. Quy định này áp dụng trực tiếp đối với hoạt động hỏi cung bị can, không phải mọi trường hợp lấy lời khai trong tố tụng hình sự.
Đối với việc lấy lời khai người làm chứng, bị hại, đương sự, Bộ luật Tố tụng hình sự không đặt ra một quy định chung cấm thực hiện vào ban đêm tương tự khoản 3 Điều 183. Việc thực hiện phải tuân thủ đúng trình tự, thủ tục lấy lời khai và các quy định bảo đảm quyền của người tham gia tố tụng.
Trong tố tụng dân sự và tố tụng hành chính, pháp luật quy định về địa điểm, trình tự lấy lời khai nhưng không đặt ra một khung giờ hành chính bắt buộc hoặc quy định chung cấm lấy lời khai vào ban đêm. Chẳng hạn, Điều 98 và Điều 99 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định về lấy lời khai của đương sự và người làm chứng; Điều 85 và Điều 86 Luật Tố tụng hành chính quy định tương ứng đối với đương sự và người làm chứng.
2. Các trường hợp được phép lấy lời khai vào ban đêm
Trong tố tụng hình sự, trường hợp cần xem xét cụ thể là hỏi cung bị can vào ban đêm. Theo khoản 3 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự, việc hỏi cung chỉ được thực hiện vào ban đêm khi không thể trì hoãn được, đồng thời phải ghi rõ lý do vào biên bản. Pháp luật không giới hạn ngoại lệ này chỉ đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng hoặc trường hợp bị can có nguy cơ bỏ trốn, mà căn cứ vào tính chất không thể trì hoãn của việc hỏi cung.
Đối với lấy lời khai người làm chứng, bị hại, đương sự trong tố tụng hình sự, pháp luật không quy định một danh mục riêng về các trường hợp được phép lấy lời khai vào ban đêm. Việc lấy lời khai phải được thực hiện theo đúng quy định về chủ thể, địa điểm, trình tự và lập biên bản theo Bộ luật Tố tụng hình sự.
Trong tố tụng dân sự, Điều 98 và Điều 99 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định về việc lấy lời khai của đương sự và người làm chứng; trong tố tụng hành chính, Điều 85 và Điều 86 Luật Tố tụng hành chính có quy định tương ứng. Các điều luật này không đặt ra điều kiện phải có “quyết định đặc biệt” hoặc sự đồng ý của các bên mới được lấy lời khai vào ban đêm.
3. Quyền và nghĩa vụ của người được lấy lời khai
Quyền và nghĩa vụ của người được lấy lời khai được xác định theo tư cách tố tụng của từng người. Trong tố tụng hình sự, người bị lấy lời khai có các quyền, nghĩa vụ theo quy định áp dụng đối với bị can, bị hại, người làm chứng hoặc chủ thể khác; riêng bị can có quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội theo điểm d khoản 2 Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Đối với người làm chứng, Điều 66 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định nghĩa vụ khai báo trung thực và các quyền, nghĩa vụ liên quan trong quá trình tham gia tố tụng. Việc lấy lời khai phải được lập biên bản theo quy định và bảo đảm người tham gia tố tụng được thực hiện các quyền của mình.
Trong tố tụng dân sự và hành chính, việc lấy lời khai của đương sự, người làm chứng cũng phải tuân thủ trình tự luật định. Chẳng hạn, khi lập biên bản lấy lời khai, người khai được đọc hoặc nghe đọc lại biên bản và có quyền yêu cầu sửa đổi, bổ sung trước khi ký hoặc điểm chỉ theo quy định tương ứng.
4. Hậu quả pháp lý khi lấy lời khai không đúng quy định
Đối với hỏi cung bị can vào ban đêm, nếu thực hiện trong trường hợp không thể trì hoãn thì phải ghi rõ lý do vào biên bản theo khoản 3 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự. Việc đánh giá giá trị của lời khai, biên bản hỏi cung phải căn cứ vào toàn bộ quy định về thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ, không mặc nhiên xác định mọi lời khai được thực hiện vào ban đêm đều bị loại bỏ.
Đối với tố tụng dân sự và hành chính, việc lấy lời khai phải đáp ứng điều kiện về chủ thể, trình tự, hình thức và lập biên bản theo luật định. Giá trị chứng cứ của lời khai được xem xét trên cơ sở các quy định về chứng cứ và thủ tục thu thập chứng cứ của từng loại tố tụng, thay vì mặc nhiên bị vô hiệu chỉ vì được thực hiện vào ban đêm.
5. Câu hỏi thường gặp
Có được lấy lời khai vào ban đêm không khi không có lý do khẩn cấp?
Đối với hỏi cung bị can, khoản 3 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định không hỏi cung vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn được và phải ghi rõ lý do trong biên bản. Quy định này không đồng nghĩa với việc mọi hoạt động lấy lời khai trong tố tụng đều bị cấm vào ban đêm.
Lời khai lấy vào ban đêm có giá trị pháp lý không?
Lời khai không bị mất giá trị chỉ vì được thực hiện vào ban đêm; giá trị chứng cứ được xem xét dựa trên điều kiện, trình tự thu thập và các quy định về chứng cứ tương ứng. Riêng trường hợp hỏi cung bị can vào ban đêm phải đáp ứng điều kiện “không thể trì hoãn được” và ghi rõ lý do trong biên bản.
Người được lấy lời khai có thể từ chối vào ban đêm không?
Quyền và nghĩa vụ của người được lấy lời khai phụ thuộc vào tư cách tố tụng cụ thể. Đối với bị can, pháp luật bảo đảm quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội theo điểm d khoản 2 Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự; việc có thể từ chối tham gia một hoạt động tố tụng cụ thể phải được xem xét theo các quyền, nghĩa vụ tương ứng.
Có được lấy lời khai vào ban đêm không là vấn đề cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính hợp pháp trong mọi thủ tục tố tụng. Việc nắm rõ quy định giúp bảo vệ quyền lợi và tránh rủi ro không đáng có. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ chuyên sâu, hãy liên hệ Luật sư ACC ngay hôm nay để nhận giải pháp phù hợp nhất.
