Công an lấy lời khai là thủ tục quan trọng giúp cơ quan điều tra thu thập thông tin chính xác trong các vụ án hình sự. Việc thực hiện đúng quy định không chỉ hỗ trợ giải quyết vụ việc mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Hiểu rõ quy trình này giúp mọi người chủ động và tuân thủ pháp luật khi tham gia. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu chi tiết hơn.
Nội dung bài viết
1. Cách công an lấy lời khai
Công an lấy lời khai phải được thực hiện bởi người có thẩm quyền và theo đúng thủ tục tương ứng với tư cách tố tụng của người được lấy lời khai. Đối với người làm chứng, Điều 186 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định việc lấy lời khai được tiến hành tại nơi tiến hành điều tra, nơi cư trú, nơi làm việc hoặc nơi học tập của người đó. Trước khi lấy lời khai, Điều tra viên, Cán bộ điều tra phải giải thích quyền và nghĩa vụ của người làm chứng theo Điều 66 và ghi việc này vào biên bản.
Đối với bị can, hoạt động tương ứng là hỏi cung bị can, được thực hiện theo Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Điều tra viên có thể hỏi cung tại nơi tiến hành điều tra hoặc nơi ở của bị can; trước lần hỏi cung đầu tiên phải giải thích quyền và nghĩa vụ theo Điều 60 và ghi vào biên bản.
2. Quy trình công an lấy lời khai theo quy định
Bước 1: Chuẩn bị và triệu tập
Cơ quan, người có thẩm quyền xác định người cần lấy lời khai và thực hiện việc triệu tập theo tư cách tố tụng tương ứng. Đối với người làm chứng, giấy triệu tập phải ghi rõ họ tên, chỗ ở, thời gian, địa điểm có mặt, thời gian làm việc và nội dung theo khoản 2 Điều 185 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015; người làm chứng có nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập. Đối với bị can, nội dung giấy triệu tập được quy định tại Điều 182.
Bước 2: Giải thích quyền và nghĩa vụ, tiến hành lấy lời khai
Đối với người làm chứng, trước khi lấy lời khai, Điều tra viên, Cán bộ điều tra phải giải thích quyền và nghĩa vụ theo khoản 3 Điều 186; sau đó yêu cầu người làm chứng trình bày hoặc tự viết một cách trung thực, tự nguyện những gì họ biết về vụ án trước khi đặt câu hỏi theo khoản 4 Điều 186. Nếu vụ án có nhiều người làm chứng thì phải lấy lời khai riêng từng người và không để họ tiếp xúc, trao đổi với nhau trong thời gian lấy lời khai. Đối với bị can, Điều tra viên phải thực hiện việc hỏi cung theo Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Đặc biệt, khoản 3 Điều 183 quy định không hỏi cung bị can vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn nhưng phải ghi rõ lý do vào biên bản. Quy định này áp dụng đối với hỏi cung bị can, không nên mở rộng thành quy định cấm lấy lời khai vào ban đêm đối với mọi chủ thể.
Bước 3: Lập và xác nhận biên bản
Biên bản lấy lời khai người làm chứng được lập theo Điều 178 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 theo quy định tại Điều 187. Theo Điều 178, người lập biên bản phải đọc biên bản cho người tham gia tố tụng nghe, giải thích quyền được bổ sung và nhận xét về biên bản; ý kiến bổ sung, nhận xét phải được ghi vào biên bản. Đối với bị can, Điều 184 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định mỗi lần hỏi cung đều phải lập biên bản, ghi đầy đủ lời trình bày, câu hỏi và câu trả lời; sau khi hỏi cung, Điều tra viên, Cán bộ điều tra phải đọc biên bản cho bị can nghe hoặc để bị can tự đọc. Nếu có bổ sung, sửa chữa thì Điều tra viên, Cán bộ điều tra và bị can cùng ký xác nhận.
3. Quyền và nghĩa vụ khi công an lấy lời khai
Quyền và nghĩa vụ của người được lấy lời khai được xác định theo từng tư cách tố tụng. Chẳng hạn, đối với người làm chứng, Điều 66 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định người làm chứng có nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập và khai trung thực những tình tiết mà mình biết; đồng thời phải chịu trách nhiệm về việc khai gian dối hoặc từ chối, trốn tránh khai báo trong trường hợp luật định.
Đối với bị can, khoản 2 Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định các quyền của bị can, trong đó điểm d ghi nhận quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội. Vì vậy, không thể áp dụng chung cho mọi người được lấy lời khai một nghĩa vụ phải trả lời tất cả câu hỏi hoặc một “quyền im lặng” giống nhau.
Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải tuân thủ các quy định về trình tự, thủ tục và không được bức cung, dùng nhục hình. Riêng đối với hỏi cung bị can, khoản 5 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định người tiến hành tố tụng có hành vi bức cung, dùng nhục hình đối với bị can thì phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.
4. Những lưu ý quan trọng khi tham gia công an lấy lời khai
Người được lấy lời khai nên trình bày trung thực những gì mình biết, đọc hoặc nghe đọc lại biên bản trước khi ký và yêu cầu ghi nhận các nội dung bổ sung, sửa chữa nếu có. Đối với người làm chứng, khoản 4 Điều 186 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 yêu cầu việc trình bày phải trung thực và tự nguyện.
Cần phân biệt lấy lời khai với hỏi cung bị can. Đối với hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, khoản 6 Điều 183 quy định phải ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh; tại địa điểm khác, việc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh được thực hiện theo yêu cầu của bị can hoặc của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Đối với người làm chứng, Điều 187 quy định việc lấy lời khai có thể được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.
5. Câu hỏi thường gặp
Người được lấy lời khai có bắt buộc phải trả lời mọi câu hỏi không?
Không thể áp dụng một quy định chung cho tất cả người được lấy lời khai vì quyền và nghĩa vụ phụ thuộc vào tư cách tố tụng. Ví dụ, người làm chứng có nghĩa vụ khai trung thực theo Điều 66, trong khi bị can có quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội theo điểm d khoản 2 Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Công an có được ghi âm ghi hình khi lấy lời khai không?
Có, nhưng việc ghi âm, ghi hình được áp dụng khác nhau tùy hoạt động tố tụng. Theo khoản 6 Điều 183, hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc trụ sở Cơ quan điều tra phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh; còn Điều 187 quy định việc lấy lời khai người làm chứng có thể được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.
Lời khai có thể bị thu hồi sau khi đã ký không?
Pháp luật không quy định một thủ tục riêng gọi là “thu hồi lời khai”. Người đã khai có thể trình bày thêm hoặc thay đổi nội dung trong những lần làm việc sau; các lời khai trước đó vẫn được lưu trong hồ sơ và được xem xét, đánh giá theo quy định về chứng cứ. Đối với biên bản, người tham gia tố tụng có quyền yêu cầu bổ sung, nhận xét theo Điều 178, còn đối với bị can, việc bổ sung, sửa chữa biên bản hỏi cung được thực hiện theo Điều 184 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Công an lấy lời khai là thủ tục cần được thực hiện đúng pháp luật để đảm bảo công bằng. Nếu bạn cần hỗ trợ chi tiết hoặc gặp khó khăn trong quá trình này, hãy liên hệ Luật sư ACC để được tư vấn kịp thời và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
