công tố viên đóng vai trò then chốt trong hệ thống tư pháp, đảm bảo việc thực thi pháp luật được công bằng và nghiêm minh. Vai trò này góp phần bảo vệ quyền lợi của Nhà nước, tổ chức và công dân trong các vụ án hình sự. Hiểu rõ về công tố viên giúp người dân nắm bắt quy định pháp lý liên quan đến tố tụng. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu chi tiết hơn về chủ đề này.
Nội dung bài viết
1. Công tố viên là gì?
Công tố viên là cách gọi thường được sử dụng để chỉ người thực hành quyền công tố trong tố tụng hình sự. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam hiện hành không quy định “công tố viên” là một chức danh riêng trong hệ thống Viện kiểm sát nhân dân. Theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân hiện hành, Kiểm sát viên là người được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân hiện được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 14/VBHN-VPQH năm 2026.
Trong tố tụng hình sự, Kiểm sát viên thực hiện quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng theo thẩm quyền. Vì vậy, khi sử dụng thuật ngữ công tố viên, cần hiểu đây là cách gọi thông dụng, còn chức danh pháp lý tương ứng trong hệ thống Viện kiểm sát nhân dân là Kiểm sát viên.
2. Nhiệm vụ và quyền hạn của công tố viên
Công tố viên, theo cách gọi thông dụng, thực hiện các nhiệm vụ thuộc hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Đối với Kiểm sát viên, nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể được xác định theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và Bộ luật Tố tụng hình sự, trong đó có thực hành quyền công tố trong điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng.
Trong phạm vi thẩm quyền, Kiểm sát viên có thể đề ra yêu cầu điều tra, yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thực hiện hoạt động cần thiết để làm rõ vụ án, xem xét việc áp dụng các biện pháp tố tụng và thực hành quyền công tố tại phiên tòa. Việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can hoặc quyết định các vấn đề tố tụng khác phải được thực hiện theo đúng điều kiện, thẩm quyền và trình tự mà Bộ luật Tố tụng hình sự quy định.
Kiểm sát viên phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm tính khách quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và chịu trách nhiệm về việc thực hiện quyền hạn được giao. Các quy định về tổ chức, nhiệm vụ và chức danh Kiểm sát viên hiện được thực hiện theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân đã được cập nhật đến Luật số 82/2025/QH15.
3. Vai trò của công tố viên trong tố tụng hình sự
Trong giai đoạn điều tra, công tố viên theo cách gọi thông dụng thực hiện hoạt động công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án. Đối với Kiểm sát viên, nhiệm vụ có thể bao gồm kiểm sát hoạt động điều tra, đề ra yêu cầu điều tra, xem xét chứng cứ và thực hiện các nhiệm vụ tố tụng thuộc thẩm quyền.
Khi vụ án chuyển sang giai đoạn truy tố, Kiểm sát viên thực hiện nhiệm vụ theo sự phân công của Viện kiểm sát, trong đó có nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ, thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động xét xử. Tại phiên tòa, Kiểm sát viên thực hành quyền công tố, công bố cáo trạng, xét hỏi, luận tội và thực hiện các quyền, nhiệm vụ tố tụng khác theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
Vai trò này nhằm bảo đảm việc xử lý tội phạm được thực hiện đúng pháp luật, đồng thời góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân trong quá trình giải quyết vụ án.
4. Điều kiện bổ nhiệm và đạo đức nghề nghiệp của công tố viên
Để trở thành công tố viên, theo cách gọi pháp lý chính xác là Kiểm sát viên, cá nhân phải đáp ứng các tiêu chuẩn bổ nhiệm Kiểm sát viên theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân. Các yêu cầu liên quan đến trình độ đào tạo, thời gian công tác pháp luật, năng lực thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp và các tiêu chuẩn khác được xác định theo từng ngạch Kiểm sát viên.
Việc thi tuyển, xét chọn và bổ nhiệm Kiểm sát viên hiện được thực hiện theo quy định của pháp luật và quy định chuyên ngành. Thông tư số 02/2026/TT-VKSTC của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao quy định việc thi tuyển, xét chọn, bổ nhiệm Kiểm sát viên của Viện kiểm sát nhân dân và có hiệu lực từ ngày 28/01/2026.
Trong quá trình công tác, Kiểm sát viên phải tuân thủ pháp luật, thực hiện đúng nhiệm vụ, quyền hạn được giao, giữ gìn phẩm chất đạo đức và không được thực hiện những hành vi bị pháp luật cấm. Việc miễn nhiệm, cách chức chức danh Kiểm sát viên được thực hiện theo các căn cứ và trình tự do pháp luật quy định.
5. Câu hỏi thường gặp
Công tố viên có được thay đổi trong quá trình tố tụng không?
Có. Đối với Kiểm sát viên, Bộ luật Tố tụng hình sự quy định các trường hợp phải từ chối hoặc bị thay đổi khi có căn cứ cho rằng việc tiếp tục tham gia tố tụng có thể ảnh hưởng đến tính khách quan của vụ án hoặc thuộc trường hợp pháp luật quy định. Việc thay đổi được thực hiện bởi người có thẩm quyền theo trình tự tố tụng.
Công tố viên có quyền kháng nghị bản án không?
Theo cách gọi pháp lý, Kiểm sát viên thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử theo nhiệm vụ được phân công. Quyền kháng nghị đối với bản án, quyết định của Tòa án thuộc Viện kiểm sát theo thẩm quyền và được thực hiện theo các điều kiện, căn cứ, thời hạn của Bộ luật Tố tụng hình sự; Kiểm sát viên thực hiện nhiệm vụ tố tụng theo sự phân công và thẩm quyền của Viện kiểm sát.
Công tố viên làm việc ở đâu trong hệ thống tư pháp?
Công tố viên theo cách gọi thông dụng tương ứng với Kiểm sát viên, là chức danh trong hệ thống Viện kiểm sát nhân dân. Kiểm sát viên thực hiện nhiệm vụ tại Viện kiểm sát nhân dân theo hệ thống tổ chức hiện hành và thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp trong phạm vi thẩm quyền được giao. Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân hiện được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 14/VBHN-VPQH năm 2026.
Công tố viên là chức danh quan trọng góp phần bảo vệ công lý và trật tự xã hội. Để được tư vấn chi tiết về các vấn đề pháp lý liên quan, hãy liên hệ Luật sư ACC ngay hôm nay để nhận hỗ trợ chuyên nghiệp và kịp thời.
