Đầu thú là một chế định quan trọng trong pháp luật hình sự Việt Nam, thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước đối với người phạm tội. Việc hiểu rõ quy định về đầu thú không chỉ giúp người phạm tội nhận thức được quyền lợi và nghĩa vụ của mình mà còn là cơ sở để các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng pháp luật một cách chính xác. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết về khái niệm, ý nghĩa pháp lý và các vấn đề liên quan đến chế định này, cùng Luật sư ACC tìm hiểu để có cái nhìn toàn diện nhất.
Nội dung bài viết
1. Đầu thú là gì?
Đầu thú là việc người phạm tội sau khi bị phát hiện đã tự nguyện ra trình diện và khai báo với cơ quan có thẩm quyền về hành vi phạm tội của mình. Nội dung này được quy định tại điểm i khoản 1 Điều 4 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
Khác với trường hợp bị bắt giữ hoặc bị áp giải, đầu thú thể hiện việc người phạm tội tự nguyện ra trình diện và khai báo. Khi người phạm tội đến đầu thú, cơ quan, tổ chức tiếp nhận có trách nhiệm lập biên bản và thông báo cho Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát theo Điều 152 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
2. Ý nghĩa pháp lý của việc đầu thú
Việc đầu thú có ý nghĩa trong quá trình xem xét trách nhiệm hình sự và quyết định hình phạt. Theo khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015, khi quyết định hình phạt, Tòa án có thể coi đầu thú là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án.
Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cũng hướng dẫn người phạm tội đầu thú là trường hợp sau khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện, người phạm tội tự nguyện ra trình diện và khai báo với cơ quan có thẩm quyền; đây là tình tiết có thể được xem xét giảm nhẹ theo khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015.
Việc đầu thú cũng tạo điều kiện để cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận lời khai, xác minh nguồn tin về tội phạm và thực hiện các hoạt động tố tụng cần thiết theo quy định. Tuy nhiên, đầu thú không đương nhiên dẫn đến một mức giảm hình phạt cụ thể mà được Tòa án xem xét cùng tính chất, mức độ của hành vi phạm tội và các tình tiết khác của vụ án.
3. Phân biệt đầu thú với các trường hợp liên quan
Để hiểu rõ hơn về đầu thú, cần phân biệt với tự thú và trường hợp bị bắt giữ.
Tự thú là việc người phạm tội tự nguyện khai báo với cơ quan, tổ chức về hành vi phạm tội của mình trước khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện. Trong khi đó, đầu thú là việc người phạm tội sau khi bị phát hiện đã tự nguyện ra trình diện và khai báo với cơ quan có thẩm quyền. Đây là hai khái niệm được quy định tại khoản 1 Điều 4 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
Về tình tiết giảm nhẹ, tự thú được quy định trực tiếp tại điểm r khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015. Đối với đầu thú, khoản 2 Điều 51 quy định Tòa án có thể coi đây là tình tiết giảm nhẹ và phải ghi rõ lý do trong bản án.
Đầu thú cũng cần được phân biệt với việc bị bắt hoặc bị áp giải. Các trường hợp này không thể hiện việc người phạm tội tự nguyện ra trình diện theo khái niệm đầu thú tại điểm i khoản 1 Điều 4 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
4. Quy trình đầu thú theo quy định pháp luật
Khi một người quyết định ra đầu thú, việc tiếp nhận và xử lý được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, cụ thể:
Bước 1: Đến cơ quan, tổ chức có thẩm quyền trình diện
Người phạm tội tự nguyện ra trình diện và khai báo với cơ quan có thẩm quyền về hành vi phạm tội của mình. Pháp luật không quy định đầu thú chỉ được thực hiện tại một địa điểm duy nhất; cơ quan, tổ chức tiếp nhận thực hiện trách nhiệm theo Điều 152 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
Bước 2: Khai báo về hành vi phạm tội
Người đầu thú trình bày về hành vi phạm tội và những thông tin có liên quan. Việc khai báo là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, xác minh và giải quyết vụ việc theo quy định tố tụng hình sự.
Bước 3: Lập biên bản và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền
Theo khoản 1 Điều 152 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, cơ quan, tổ chức tiếp nhận người tự thú, đầu thú phải lập biên bản ghi rõ họ tên, tuổi, nghề nghiệp, chỗ ở và lời khai của người tự thú, đầu thú, đồng thời thông báo ngay cho Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát.
Trường hợp vụ việc không thuộc thẩm quyền điều tra, Cơ quan điều tra tiếp nhận phải thông báo ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền. Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi tiếp nhận người phạm tội tự thú, đầu thú, Cơ quan điều tra có thẩm quyền phải thông báo bằng văn bản cho Viện kiểm sát có thẩm quyền theo khoản 2 và khoản 3 Điều 152 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
5. Câu hỏi thường gặp
Đầu thú có được coi là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự không?
Có. Theo khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015, khi quyết định hình phạt, Tòa án có thể coi đầu thú là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án. Việc xem xét cụ thể phụ thuộc vào tình tiết của từng vụ án.
Thời điểm nào được xem là đầu thú hợp lệ?
Theo điểm i khoản 1 Điều 4 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, đầu thú là trường hợp người phạm tội sau khi bị phát hiện tự nguyện ra trình diện và khai báo với cơ quan có thẩm quyền về hành vi phạm tội. Do đó, yếu tố người phạm tội tự nguyện trình diện sau khi hành vi phạm tội hoặc người phạm tội đã bị phát hiện là căn cứ quan trọng để xác định đầu thú.
Người đầu thú có được tại ngoại trong quá trình điều tra không?
Việc đầu thú không đồng nghĩa với việc đương nhiên được tại ngoại. Sau khi tiếp nhận, cơ quan có thẩm quyền căn cứ quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và tình tiết cụ thể của vụ án để quyết định việc áp dụng biện pháp ngăn chặn. Trong trường hợp đáp ứng điều kiện luật định, người phạm tội có thể được xem xét áp dụng các biện pháp như bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú thay cho biện pháp tạm giam. Việc lựa chọn biện pháp nào thuộc thẩm quyền của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng theo quy định pháp luật.
Việc hiểu rõ quy định về đầu thú giúp người phạm tội thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan tiến hành tố tụng xem xét các tình tiết liên quan theo quy định pháp luật. Nếu bạn đang gặp vướng mắc pháp lý liên quan đến vấn đề này, hãy liên hệ Luật sư ACC để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình theo đúng quy định của pháp luật.
