Đối chất được thực hiện khi nào là vấn đề quan trọng trong quá trình giải quyết các vụ việc pháp lý, giúp làm rõ những mâu thuẫn trong lời khai của người tham gia tố tụng. Thủ tục này đóng vai trò then chốt để cơ quan tiến hành tố tụng thu thập chứng cứ chính xác, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Hiểu rõ quy định về đối chất giúp người dân chủ động hơn khi tham gia các thủ tục tố tụng. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu chi tiết vấn đề này.
Nội dung bài viết
1. Khái niệm và vai trò của đối chất trong tố tụng
Đối chất là biện pháp được áp dụng trong tố tụng nhằm làm rõ sự khác biệt hoặc mâu thuẫn giữa các lời khai của những người tham gia tố tụng. Biện pháp này giúp cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, làm rõ những tình tiết còn mâu thuẫn trong quá trình giải quyết vụ việc.
Trong thực tiễn, đối chất có thể được tiến hành giữa những người có lời khai mâu thuẫn theo điều kiện và trình tự được pháp luật tố tụng quy định. Việc thực hiện đối chất góp phần làm rõ nội dung lời khai và hỗ trợ quá trình thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ. Đồng thời, thủ tục này tạo điều kiện để những người tham gia đối chất trình bày, làm rõ các vấn đề liên quan theo quy định của pháp luật.
2. Đối chất được thực hiện khi nào?
Đối chất được thực hiện khi nào phụ thuộc vào từng loại tố tụng và điều kiện cụ thể theo quy định pháp luật. Trong tố tụng hình sự, theo khoản 1 Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự, khi lời khai của hai hoặc nhiều người có mâu thuẫn với nhau và đã thực hiện các biện pháp điều tra khác nhưng chưa giải quyết được mâu thuẫn thì Điều tra viên tiến hành đối chất. Trước khi tiến hành đối chất, Điều tra viên phải thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp để cử Kiểm sát viên kiểm sát việc đối chất.
Trong tố tụng dân sự, theo khoản 1 Điều 100 Bộ luật Tố tụng dân sự, theo yêu cầu của đương sự hoặc khi xét thấy có mâu thuẫn trong lời khai của các đương sự, người làm chứng, Thẩm phán tiến hành đối chất giữa các đương sự với nhau, giữa đương sự với người làm chứng hoặc giữa những người làm chứng với nhau.
Trong tố tụng hành chính, Điều 87 Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định theo yêu cầu của đương sự hoặc khi xét thấy có sự mâu thuẫn trong lời khai của các đương sự, người làm chứng, Thẩm phán tiến hành đối chất giữa các đương sự với nhau, giữa đương sự với người làm chứng hoặc giữa những người làm chứng với nhau.
Nhìn chung, đối chất được thực hiện khi nào được xác định dựa trên sự mâu thuẫn trong lời khai và điều kiện tiến hành đối chất của từng lĩnh vực tố tụng. Việc đối chất phải được thực hiện theo đúng trình tự, thẩm quyền được pháp luật quy định.
3. Điều kiện và căn cứ áp dụng đối chất theo từng lĩnh vực tố tụng
Trong tố tụng hình sự, đối chất được thực hiện khi có mâu thuẫn trong lời khai của hai hoặc nhiều người và các biện pháp điều tra khác đã được thực hiện nhưng chưa giải quyết được mâu thuẫn. Theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự, Điều tra viên tiến hành đối chất và trước đó phải thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp để cử Kiểm sát viên kiểm sát việc đối chất. Khi đối chất, Điều tra viên hỏi về mối quan hệ giữa những người tham gia, những vấn đề cần làm rõ, có thể đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và cho những người tham gia hỏi lẫn nhau.
Trong tố tụng dân sự, theo Điều 100 Bộ luật Tố tụng dân sự, Thẩm phán tiến hành đối chất theo yêu cầu của đương sự hoặc khi xét thấy có mâu thuẫn trong lời khai của các đương sự, người làm chứng. Việc đối chất được thực hiện giữa các đương sự với nhau, giữa đương sự với người làm chứng hoặc giữa những người làm chứng với nhau. Việc đối chất phải được lập thành biên bản, có chữ ký hoặc điểm chỉ của những người tham gia đối chất.
Trong tố tụng hành chính, theo Điều 87 Luật Tố tụng hành chính 2015, Thẩm phán tiến hành đối chất theo yêu cầu của đương sự hoặc khi xét thấy có sự mâu thuẫn trong lời khai của các đương sự, người làm chứng. Đối chất được thực hiện giữa các đương sự với nhau, giữa đương sự với người làm chứng hoặc giữa những người làm chứng với nhau và phải được lập thành biên bản, có chữ ký hoặc điểm chỉ của những người tham gia đối chất.
4. Quyền và nghĩa vụ của các bên khi tham gia đối chất
Quyền và nghĩa vụ của người tham gia đối chất được xác định theo từng lĩnh vực tố tụng. Trong tố tụng hình sự, người tham gia đối chất thực hiện quyền và nghĩa vụ tương ứng với tư cách tố tụng của mình. Khi tiến hành đối chất, Điều tra viên có thể đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và cho những người tham gia hỏi lẫn nhau theo khoản 3 Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Trong tố tụng dân sự và hành chính, đương sự, người làm chứng tham gia đối chất theo trình tự do Thẩm phán thực hiện. Đương sự có thể yêu cầu đối chất trong trường hợp pháp luật quy định; việc đối chất phải được lập thành biên bản và có chữ ký hoặc điểm chỉ của những người tham gia đối chất theo Điều 100 Bộ luật Tố tụng dân sự và Điều 87 Luật Tố tụng hành chính 2015.
Việc thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ giúp quá trình đối chất tập trung vào những nội dung còn mâu thuẫn, đồng thời bảo đảm việc ghi nhận kết quả đối chất đúng quy định pháp luật.
5. Câu hỏi thường gặp
Đối chất có bắt buộc phải thực hiện không?
Đối chất được thực hiện khi đáp ứng điều kiện theo quy định của từng lĩnh vực tố tụng. Trong tố tụng hình sự, khoản 1 Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định việc đối chất được tiến hành khi lời khai của hai hoặc nhiều người có mâu thuẫn và các biện pháp điều tra khác chưa giải quyết được mâu thuẫn. Trong tố tụng dân sự và hành chính, việc đối chất được thực hiện theo yêu cầu của đương sự hoặc khi Thẩm phán xét thấy có mâu thuẫn trong lời khai theo Điều 100 Bộ luật Tố tụng dân sự và Điều 87 Luật Tố tụng hành chính 2015.
Ai có quyền yêu cầu thực hiện đối chất?
Trong tố tụng hình sự, Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định điều kiện để Điều tra viên tiến hành đối chất khi có mâu thuẫn trong lời khai và các biện pháp điều tra khác chưa giải quyết được mâu thuẫn. Trong tố tụng dân sự và hành chính, đương sự có quyền yêu cầu đối chất theo khoản 1 Điều 100 Bộ luật Tố tụng dân sự và Điều 87 Luật Tố tụng hành chính 2015. Việc tiến hành đối chất được thực hiện theo thẩm quyền và điều kiện mà pháp luật quy định.
Đối chất được ghi nhận như thế nào trong hồ sơ?
Trong tố tụng hình sự, việc đối chất phải được lập biên bản theo khoản 4 Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự; biên bản có thể được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Trong tố tụng dân sự, việc đối chất phải được lập thành biên bản, có chữ ký hoặc điểm chỉ của những người tham gia đối chất theo khoản 2 Điều 100 Bộ luật Tố tụng dân sự. Tương tự, khoản 2 Điều 87 Luật Tố tụng hành chính 2015 yêu cầu việc đối chất phải được lập thành biên bản, có chữ ký hoặc điểm chỉ của những người tham gia đối chất.
Liên hệ Luật sư ACC để được tư vấn chi tiết về đối chất được thực hiện khi nào và các thủ tục tố tụng liên quan.
