Đối chất là một thủ tục quan trọng trong quá trình tố tụng hình sự, giúp làm rõ sự thật khách quan của vụ án. Thủ tục này đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia tố tụng, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả điều tra và xét xử. Việc nắm rõ quy định về đối chất giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình khi tham gia tố tụng. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu chi tiết vấn đề này.
Nội dung bài viết
1. Đối chất là gì?
Đối chất là hoạt động điều tra được thực hiện khi có mâu thuẫn trong lời khai giữa những người đã được hỏi về cùng một sự việc. Theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, trường hợp có mâu thuẫn trong lời khai giữa hai hay nhiều người mà các biện pháp điều tra khác chưa giải quyết được thì Điều tra viên tiến hành đối chất.
Khi đối chất, Điều tra viên hỏi về những tình tiết mà những người tham gia đối chất đã khai trước đó và yêu cầu họ giải thích về những mâu thuẫn. Điều tra viên có thể đưa ra các câu hỏi để làm rõ nội dung mâu thuẫn nhưng không được dùng những câu hỏi mang tính chất gợi ý để ép người tham gia đối chất đưa ra câu trả lời theo ý muốn.
Như vậy, đối chất chủ yếu nhằm kiểm tra và làm rõ những lời khai mâu thuẫn, qua đó hỗ trợ việc xác định giá trị của các thông tin, tài liệu và chứng cứ trong vụ án.
2. Quy định về đối chất theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015
Theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, đối chất được tiến hành khi có mâu thuẫn trong lời khai giữa hai hoặc nhiều người và các biện pháp điều tra khác chưa giải quyết được mâu thuẫn đó. Vì vậy, không phải cứ có sự khác nhau trong lời khai là cơ quan điều tra bắt buộc phải tiến hành đối chất.
Khi tiến hành đối chất, Điều tra viên phải hỏi từng người về những tình tiết đã được khai trước đó, đồng thời yêu cầu họ giải thích về nội dung mâu thuẫn. Nếu cần thiết, Điều tra viên có thể yêu cầu những người tham gia đối chất đặt câu hỏi cho nhau; câu hỏi và câu trả lời phải được ghi vào biên bản.
Việc đối chất phải được lập biên bản theo Điều 178 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 về biên bản điều tra. Biên bản phải ghi nhận đầy đủ diễn biến, câu hỏi, câu trả lời và những nội dung liên quan theo quy định, sau đó được đọc cho những người tham gia nghe, giải thích quyền sửa đổi, bổ sung và ký xác nhận.
3. Vai trò của đối chất trong quá trình tố tụng hình sự
Đối chất có vai trò hỗ trợ cơ quan tiến hành tố tụng kiểm tra và làm rõ những mâu thuẫn trong lời khai, đặc biệt khi những mâu thuẫn này liên quan đến các tình tiết quan trọng của vụ án.
Thông qua đối chất, Điều tra viên có thêm cơ sở để đánh giá tính thống nhất, phù hợp và độ tin cậy của lời khai. Tuy nhiên, kết quả đối chất không phải là căn cứ duy nhất để xác định sự thật vụ án mà phải được xem xét cùng các chứng cứ, tài liệu và kết quả điều tra khác.
Việc tiến hành đối chất đúng trình tự cũng góp phần hạn chế việc bỏ sót hoặc đánh giá không chính xác những tình tiết quan trọng. Đây là hoạt động hỗ trợ quá trình chứng minh vụ án, nhưng phải được thực hiện khách quan, đúng căn cứ và không được dùng biện pháp trái pháp luật để buộc người tham gia đưa ra lời khai.
4. Quyền và nghĩa vụ của các bên khi tham gia đối chất
Người tham gia đối chất thực hiện các quyền và nghĩa vụ tương ứng với tư cách tố tụng của mình. Chẳng hạn, bị can, bị cáo có các quyền theo Điều 60 và Điều 61 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, trong đó có quyền trình bày lời khai, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa.
Đối với người làm chứng, Điều 66 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định các quyền và nghĩa vụ tương ứng, trong đó có nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập và khai báo những tình tiết mà mình biết về vụ án. Người làm chứng phải chịu trách nhiệm về việc khai báo của mình theo quy định pháp luật.
Trong quá trình đối chất, cơ quan tiến hành tố tụng phải bảo đảm việc ghi nhận đầy đủ nội dung theo quy định và không được sử dụng các biện pháp trái pháp luật để ép buộc người tham gia khai báo. Nếu có người bào chữa tham gia theo quy định, quyền và nghĩa vụ của người bào chữa được thực hiện theo Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
5. Câu hỏi thường gặp
Đối chất được thực hiện khi nào theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015?
Theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, đối chất được thực hiện khi có mâu thuẫn trong lời khai giữa hai hoặc nhiều người và các biện pháp điều tra khác chưa giải quyết được mâu thuẫn đó. Vì vậy, đối chất không phải thủ tục bắt buộc trong mọi trường hợp có lời khai khác nhau. Điều tra viên sẽ xem xét sự cần thiết của hoạt động này để làm rõ các tình tiết của vụ án.
Ai có quyền yêu cầu thực hiện đối chất?
Theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Điều tra viên là người tiến hành đối chất trong giai đoạn điều tra khi đáp ứng điều kiện luật định. Người tham gia tố tụng có thể đề nghị thực hiện đối chất nếu cho rằng việc này cần thiết để làm rõ mâu thuẫn trong lời khai. Việc có tiến hành đối chất hay không phụ thuộc vào sự cần thiết và yêu cầu làm rõ vụ án của cơ quan có thẩm quyền.
Biên bản đối chất cần ghi nhận những nội dung gì?
Biên bản đối chất phải thể hiện đầy đủ diễn biến hoạt động đối chất, các câu hỏi, câu trả lời và nội dung giải thích về những mâu thuẫn trong lời khai. Theo Điều 178 và Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, biên bản phải được lập đúng trình tự, đọc cho những người tham gia nghe và giải thích quyền sửa đổi, bổ sung trước khi ký xác nhận. Đây là tài liệu được sử dụng để đánh giá các tình tiết và chứng cứ liên quan đến vụ án.
Đối chất là thủ tục pháp lý quan trọng giúp làm rõ sự thật trong tố tụng hình sự. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ thực hiện quyền lợi hợp pháp, hãy liên hệ Luật sư ACC ngay hôm nay.
