Hội thẩm là một thành phần quan trọng trong hệ thống xét xử của Tòa án nhân dân, góp phần đảm bảo tính khách quan và dân chủ trong quá trình giải quyết các vụ án. Hiểu rõ về hội thẩm giúp người dân nắm bắt quyền lợi khi tham gia tố tụng hình sự hay dân sự. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu chi tiết về vai trò và quy định liên quan đến hội thẩm.
Nội dung bài viết
1. Hội thẩm là gì?
Hội thẩm là người được bầu hoặc cử tham gia Hội đồng xét xử cùng với Thẩm phán để giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật.
Theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024, hội thẩm nhân dân được lựa chọn từ những công dân có đủ điều kiện về phẩm chất, năng lực và uy tín trong cộng đồng. Hội thẩm tham gia xét xử các vụ án hình sự, dân sự nhằm mang tính đại diện cho nhân dân, đảm bảo quyết định của Tòa án phản ánh đúng ý chí của quần chúng.
Vai trò của hội thẩm không chỉ dừng lại ở việc bỏ phiếu mà còn bao gồm việc nghiên cứu hồ sơ, tham gia tranh luận và đưa ra ý kiến độc lập trong Hội đồng xét xử.
2. Vai trò của hội thẩm trong tố tụng hình sự
Trong tố tụng hình sự, hội thẩm đóng góp thiết yếu vào việc bảo vệ quyền con người và duy trì công bằng xã hội.
Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định hội thẩm tham gia Hội đồng xét xử các vụ án hình sự nghiêm trọng, nơi cần sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa chứng cứ và hoàn cảnh cụ thể của bị cáo. Hội thẩm giúp Thẩm phán hiểu rõ hơn về bối cảnh xã hội, từ đó đưa ra phán quyết phù hợp với thực tiễn.
Sự hiện diện của hội thẩm còn tăng cường tính minh bạch, hạn chế sai sót trong quá trình xét xử và tạo niềm tin cho người dân vào nền tư pháp.
3. Điều kiện và quy trình lựa chọn hội thẩm
Theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024, Hội thẩm là người đại diện của Nhân dân tham gia xét xử tại Tòa án. Trong đó, hội thẩm gồm có: Hội thẩm nhân dân và Hội thẩm quân nhân.
Về tiêu chuẩn Hội thẩm nhân dân: người được bầu, cử làm Hội thẩm nhân dân phải có đủ các tiêu chuẩn sau đây:
- Là công dân Việt Nam, trung thành với Tổ quốc và với Hiến pháp, có phẩm chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có uy tín trong cộng đồng dân cư, có tinh thần dũng cảm và kiên quyết bảo vệ công lý, liêm khiết và trung thực;
- Từ đủ 28 tuổi đến 70 tuổi;
- Có kiến thức pháp luật;
- Có hiểu biết xã hội;
- Có sức khỏe bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ được giao;
- Không đang trong thời gian thi hành quyết định kỷ luật bằng hình thức khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, giáng chức; không bị xử lý kỷ luật bằng hình thức bãi nhiệm, cách chức, buộc thôi việc;
- Không thuộc trường hợp đang bị xử lý hình sự hoặc đã bị Tòa án kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật;
- Không thuộc trường hợp đã bị bãi nhiệm Hội thẩm.
Đối với người được bầu làm Hội thẩm tại Tòa án nhân dân sơ thẩm chuyên biệt, ngoài việc phải đáp ứng các tiêu chuẩn nêu trên thì người này còn phải có kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm công tác trong lĩnh vực thuộc thẩm quyền xét xử, giải quyết của Tòa án nhân dân sơ thẩm chuyên biệt.
Lưu ý: Những người thuộc các đối tượng này sẽ không được làm Hội thẩm nhân dân từ ngày 01/01/2025:
- Người đang giữ chức danh tư pháp, công chức, viên chức và người lao động trong Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan công an, cơ quan thi hành án, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra theo quy định của luật.
- Luật sư.
- Công chứng viên.
- Thừa phát lại.
- Trợ giúp viên pháp lý.
4. Quyền và nghĩa vụ của hội thẩm theo pháp luật
Hội thẩm có quyền nghiên cứu hồ sơ vụ án, tham gia hỏi cung, tranh luận tại phiên tòa và bỏ phiếu quyết định về tội danh cũng như mức hình phạt.
Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 đều khẳng định hội thẩm có quyền ngang hàng với Thẩm phán trong việc biểu quyết các vấn đề thuộc thẩm quyền của Hội đồng xét xử. Nghĩa vụ của hội thẩm bao gồm giữ bí mật thông tin vụ án, tham gia đầy đủ các phiên tòa và tuân thủ pháp luật.
Việc thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ giúp hội thẩm góp phần nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
5. Câu hỏi thường gặp
Hội thẩm có được trả thù lao khi tham gia xét xử không?
Hội thẩm được hưởng thù lao và các chế độ khác theo quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024 khi thực hiện nhiệm vụ xét xử. Mức thù lao được tính dựa trên thời gian tham gia và được chi trả từ ngân sách nhà nước.
Hội thẩm có thể bị thay thế trong quá trình xét xử không?
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, hội thẩm có thể bị thay thế nếu có lý do chính đáng như sức khỏe hoặc vi phạm pháp luật, và việc thay thế phải được thực hiện theo đúng trình tự pháp lý để đảm bảo tính liên tục của phiên tòa.
Hội thẩm tham gia xét xử vụ án dân sự như thế nào?
Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định hội thẩm tham gia Hội đồng xét xử các vụ án dân sự có tính chất phức tạp, nơi cần sự cân nhắc về quyền lợi của các bên. Hội thẩm đóng góp ý kiến dựa trên chứng cứ và quy định pháp luật để đưa ra phán quyết công bằng.
Liên hệ Luật sư ACC để được tư vấn chi tiết về quyền lợi khi tham gia tố tụng liên quan đến hội thẩm.
