Lấy lời khai người dưới 18 tuổi là thủ tục pháp lý đặc biệt nhằm thu thập thông tin từ người chưa thành niên trong các vụ việc tố tụng. Thủ tục này đòi hỏi sự bảo vệ tối đa quyền lợi và sức khỏe tinh thần của đối tượng, đồng thời đảm bảo tính hợp pháp của chứng cứ thu được. Việc thực hiện đúng quy định giúp hạn chế rủi ro vi phạm pháp luật và hỗ trợ quá trình giải quyết vụ án hiệu quả. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này.
Nội dung bài viết
1. Quy định về lấy lời khai người dưới 18 tuổi
Trong tố tụng hình sự, quy định về lấy lời khai người dưới 18 tuổi được điều chỉnh bởi Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Tư pháp người chưa thành niên. Đối với người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng, Điều 156 Luật Tư pháp người chưa thành niên quy định việc lấy lời khai có thể được thực hiện tại nơi tiến hành điều tra, truy tố, nơi cư trú, học tập, làm việc, sinh hoạt hoặc cơ sở chăm sóc; ưu tiên nơi cư trú và phải bố trí phòng lấy lời khai thân thiện nếu thực hiện tại nơi điều tra, truy tố.
Đối với người chưa thành niên bị giữ, bị bắt, bị tạm giữ hoặc là bị can, Điều 144 Luật Tư pháp người chưa thành niên quy định việc lấy lời khai, hỏi cung phải có sự tham gia của người đại diện hoặc người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo từng trường hợp. Biên bản lấy lời khai, hỏi cung chỉ có giá trị pháp lý khi có chữ ký hoặc điểm chỉ của người đại diện hoặc người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.
Trong tố tụng dân sự và tố tụng hành chính, việc lấy lời khai của đương sự chưa đủ 18 tuổi cũng phải có sự tham gia của người đại diện theo pháp luật hoặc người đang thực hiện việc quản lý, trông nom người đó. Quy định này lần lượt được ghi nhận tại khoản 3 Điều 98 Bộ luật Tố tụng dân sự và khoản 3 Điều 85 Luật Tố tụng hành chính.
2. Các nguyên tắc khi lấy lời khai người dưới 18 tuổi
Khi lấy lời khai, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải sử dụng cách thức phù hợp với độ tuổi, khả năng nhận thức và đặc điểm tâm lý của người chưa thành niên. Theo khoản 2 Điều 156 Luật Tư pháp người chưa thành niên, đối với người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng, người tiến hành tố tụng phải có thái độ thân thiện và sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, phù hợp với lứa tuổi, giới tính, khả năng nhận thức, mức độ trưởng thành và tình trạng tâm lý, sức khỏe của họ.
Thời gian lấy lời khai cũng được giới hạn để hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng khai báo. Theo khoản 4 Điều 156 Luật Tư pháp người chưa thành niên, người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng không bị hỏi nhiều lần về cùng một nội dung; việc lấy lời khai không quá 02 lần trong 01 ngày và mỗi lần không quá 02 giờ, trừ trường hợp vụ việc, vụ án có nhiều tình tiết phức tạp, đồng thời phải tạm dừng khi có biểu hiện mệt mỏi ảnh hưởng đến khả năng khai báo.
Đối với người chưa thành niên là người bị buộc tội, khoản 5 Điều 144 Luật Tư pháp người chưa thành niên cũng quy định việc lấy lời khai, hỏi cung không quá 02 lần trong 01 ngày và mỗi lần không quá 02 giờ, trừ một số trường hợp đặc biệt như phạm tội có tổ chức, truy bắt người phạm tội khác đang bỏ trốn, ngăn chặn người khác phạm tội, truy tìm công cụ, phương tiện phạm tội hoặc vật chứng và vụ việc, vụ án có nhiều tình tiết phức tạp.
3. Quy trình lấy lời khai người dưới 18 tuổi trong tố tụng hình sự
Bước 1: Chuẩn bị trước khi lấy lời khai
Cơ quan có thẩm quyền cần xác định tư cách tố tụng, độ tuổi của người chưa thành niên và bảo đảm sự tham gia của người đại diện, người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định. Địa điểm và cách thức lấy lời khai phải phù hợp với từng trường hợp; đối với người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng, pháp luật ưu tiên thực hiện tại nơi cư trú và yêu cầu môi trường thân thiện khi lấy lời khai tại nơi điều tra, truy tố.
Bước 2: Tiến hành lấy lời khai
Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức của người chưa thành niên. Trong trường hợp cần thiết, có thể sử dụng sơ đồ, mô hình, thiết bị điện tử hoặc công cụ khác để hỗ trợ việc lấy lời khai theo khoản 5 Điều 156 Luật Tư pháp người chưa thành niên.
Bước 3: Ghi nhận và xác nhận lời khai
Lời khai phải được ghi nhận theo đúng thủ tục tố tụng. Đối với người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng, việc lấy lời khai phải có mặt người đại diện hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo khoản 8 Điều 156; đối với người chưa thành niên là người bị buộc tội, khoản 7 Điều 144 quy định biên bản chỉ có giá trị pháp lý khi có chữ ký hoặc điểm chỉ của người đại diện, người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.
Bước 4: Lưu trữ và sử dụng chứng cứ
Lời khai được lập thành tài liệu trong hồ sơ vụ án và được xem xét, đánh giá cùng các tài liệu, chứng cứ khác theo quy định tố tụng. Việc lấy lời khai không nên được hiểu là thủ tục có thể thực hiện tùy ý; các yêu cầu về người tham gia, thời gian, địa điểm và biên bản phải được bảo đảm theo quy định pháp luật.
4. Quy định trong tố tụng dân sự và hành chính
Trong tố tụng dân sự, khoản 3 Điều 98 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định việc lấy lời khai của đương sự chưa đủ 18 tuổi phải có mặt người đại diện theo pháp luật hoặc người đang thực hiện việc quản lý, trông nom người đó. Trường hợp lấy lời khai người làm chứng chưa đủ 18 tuổi, khoản 3 Điều 99 cũng yêu cầu sự có mặt của người đại diện theo pháp luật hoặc người đang quản lý, trông nom.
Trong tố tụng hành chính, khoản 3 Điều 85 Luật Tố tụng hành chính quy định việc lấy lời khai của đương sự chưa đủ 18 tuổi phải có sự có mặt của người đại diện theo pháp luật hoặc người đang thực hiện việc quản lý, trông nom người đó. Biên bản lấy lời khai phải được người khai đọc hoặc nghe đọc lại, ký tên hoặc điểm chỉ và có thể yêu cầu ghi nhận nội dung sửa đổi, bổ sung trước khi xác nhận.
Đối với tố tụng hình sự, các quy định bảo vệ người chưa thành niên hiện được điều chỉnh cụ thể hơn. Đặc biệt, Luật Tư pháp người chưa thành niên có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 quy định riêng về lấy lời khai, hỏi cung người chưa thành niên và thủ tục đối với người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng.
5. Câu hỏi thường gặp
Lấy lời khai người dưới 18 tuổi có bắt buộc phải có người đại diện không?
Tùy tư cách tố tụng, pháp luật đều có quy định về sự tham gia của người đại diện hoặc người có chức năng bảo vệ quyền, lợi ích của người dưới 18 tuổi. Trong tố tụng dân sự và hành chính, việc lấy lời khai của đương sự chưa đủ 18 tuổi phải có người đại diện theo pháp luật hoặc người đang quản lý, trông nom tham gia; trong tố tụng hình sự, yêu cầu cụ thể được quy định tại Điều 144 và Điều 156 Luật Tư pháp người chưa thành niên.
Thời gian lấy lời khai người dưới 18 tuổi được giới hạn như thế nào?
Đối với người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng trong tố tụng hình sự, khoản 4 Điều 156 Luật Tư pháp người chưa thành niên quy định không quá 02 lần trong 01 ngày và mỗi lần không quá 02 giờ, trừ trường hợp vụ việc, vụ án có nhiều tình tiết phức tạp. Đối với người chưa thành niên là người bị buộc tội, khoản 5 Điều 144 cũng quy định giới hạn tương tự nhưng có các trường hợp ngoại lệ được liệt kê cụ thể.
Lời khai của người dưới 18 tuổi có giá trị pháp lý như thế nào?
Lời khai được thu thập và lập biên bản đúng quy định có thể được sử dụng trong quá trình giải quyết vụ việc, nhưng giá trị chứng minh được xem xét cùng các tài liệu, chứng cứ khác theo quy định của từng loại tố tụng. Đối với tố tụng hình sự, riêng lời nhận tội của bị can, bị cáo chỉ được coi là chứng cứ nếu phù hợp với những chứng cứ khác và không được dùng làm chứng cứ duy nhất để buộc tội, kết tội theo khoản 2 Điều 98 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Lấy lời khai người dưới 18 tuổi đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên. Nếu bạn cần hỗ trợ chi tiết hoặc tư vấn cụ thể về thủ tục này, hãy liên hệ Luật sư ACC ngay hôm nay để được hướng dẫn tận tình và chuyên nghiệp.
