Nghĩa vụ của người chấp hành án treo là một trong những nội dung quan trọng mà người được hưởng án treo cần nắm rõ để tránh vi phạm và phải chấp hành hình phạt tù giam. Việc tuân thủ đúng các quy định pháp luật không chỉ thể hiện ý thức chấp hành pháp luật mà còn là cơ hội để người phạm tội sớm được công nhận đã chấp hành xong hình phạt. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết về vấn đề này, cùng Luật sư ACC tìm hiểu ngay.
Nội dung bài viết
1. Nghĩa vụ của người chấp hành án treo
Theo quy định tại Điều 86 Luật Thi hành án hình sự 2025, người được hưởng án treo phải thực hiện các nghĩa vụ cơ bản sau đây trong thời gian thử thách. Các nghĩa vụ này được pháp luật quy định cụ thể nhằm đảm bảo hiệu quả của biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, đồng thời giúp người chấp hành án sớm tái hòa nhập cộng đồng.
Thứ nhất, người chấp hành án treo phải chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, nội quy, quy chế của địa phương nơi cư trú hoặc nơi làm việc. Đây là nghĩa vụ nền tảng, đòi hỏi người chấp hành án phải tự giác tuân thủ mọi quy định của pháp luật, không được thực hiện bất kỳ hành vi vi phạm pháp luật nào, dù là nhỏ nhất. Việc chấp hành tốt các quy định này sẽ là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền đánh giá ý thức cải tạo của người chấp hành án.
Thứ hai, người chấp hành án treo phải có mặt theo giấy triệu tập của cơ quan thi hành án hình sự hoặc cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu. Việc vắng mặt không có lý do chính đáng sẽ bị coi là vi phạm nghĩa vụ và có thể bị xem xét xử lý theo quy định. Người chấp hành án cần chủ động liên hệ và thông báo kịp thời nếu có lý do khách quan không thể có mặt theo giấy triệu tập.
Thứ ba, người chấp hành án treo phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về bồi thường thiệt hại, nghĩa vụ dân sự khác theo bản án hoặc quyết định của Tòa án. Đây là nghĩa vụ quan trọng nhằm khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội gây ra, thể hiện trách nhiệm của người phạm tội đối với xã hội và người bị hại. Việc không thực hiện nghĩa vụ bồi thường có thể bị xem xét là vi phạm nghĩa vụ của người chấp hành án treo.
Ngoài ra, người chấp hành án treo còn phải thực hiện các nghĩa vụ khác theo quy định tại Điều 86 Luật Thi hành án hình sự 2025 như: chịu sự giám sát, giáo dục của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú hoặc đơn vị quân đội được giao quản lý; tham gia các chương trình học tập, lao động, cải tạo do địa phương tổ chức; định kỳ báo cáo tình hình chấp hành án với cơ quan có thẩm quyền.
2. Trách nhiệm của cơ quan quản lý trong việc giám sát người chấp hành án treo
Để đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ của người chấp hành án treo được nghiêm túc, pháp luật cũng quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý trong việc giám sát, giáo dục người chấp hành án. Theo Điều 87 Luật Thi hành án hình sự 2025, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người chấp hành án cư trú có trách nhiệm tổ chức việc giám sát, giáo dục người chấp hành án treo tại địa phương.
Cụ thể, Ủy ban nhân dân cấp xã phải lập hồ sơ theo dõi, quản lý người chấp hành án treo; phân công người trực tiếp theo dõi, giám sát, giáo dục người chấp hành án; định kỳ kiểm tra, đánh giá việc chấp hành án của họ. Cơ quan Công an cấp xã có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã trong việc quản lý, giám sát người chấp hành án treo, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm.
Bên cạnh đó, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện có trách nhiệm kiểm tra, đôn đốc việc chấp hành án của người được hưởng án treo; lập hồ sơ đề nghị Tòa án xem xét rút ngắn thời gian thử thách hoặc hủy bỏ quyết định cho hưởng án treo nếu người chấp hành án vi phạm nghĩa vụ. Việc phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan này sẽ đảm bảo việc giám sát được thực hiện hiệu quả, đúng quy định pháp luật.
3. Hậu quả pháp lý khi vi phạm nghĩa vụ của người chấp hành án treo
Việc vi phạm nghĩa vụ của người chấp hành án treo sẽ dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Theo quy định tại Điều 89 Luật Thi hành án hình sự 2025, người được hưởng án treo vi phạm nghĩa vụ có thể bị xem xét hủy bỏ quyết định cho hưởng án treo và buộc phải chấp hành hình phạt tù giam theo bản án đã tuyên.
Cụ thể, nếu người chấp hành án treo vi phạm nghĩa vụ đã được cảnh cáo bằng văn bản mà vẫn tiếp tục vi phạm hoặc vi phạm một trong các trường hợp như: phạm tội mới trong thời gian thử thách; cố ý không chấp hành nghĩa vụ bồi thường thiệt hại; bỏ trốn khỏi địa phương nơi cư trú không có lý do chính đáng… thì Tòa án có thể ra quyết định hủy bỏ quyết định cho hưởng án treo.
Ngoài ra, theo Nghị định 170/2026/NĐ-CP, người chấp hành án treo vi phạm nghĩa vụ còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thi hành án hình sự. Mức phạt cụ thể phụ thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm. Việc bị xử phạt vi phạm hành chính cũng là căn cứ để xem xét việc hủy bỏ quyết định cho hưởng án treo.
Điều quan trọng là người chấp hành án treo cần nhận thức rõ rằng việc vi phạm nghĩa vụ không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của bản thân mà còn gây khó khăn cho công tác quản lý, giám sát của các cơ quan chức năng. Do đó, việc nghiêm túc thực hiện các nghĩa vụ là điều kiện tiên quyết để được hưởng sự khoan hồng của pháp luật.
4. Thủ tục xem xét rút ngắn thời gian thử thách đối với người chấp hành án treo
Đối với người chấp hành án treo chấp hành tốt các nghĩa vụ, pháp luật có quy định về việc xem xét rút ngắn thời gian thử thách. Đây là một chế định nhân đạo nhằm khuyến khích người chấp hành án tích cực cải tạo, chấp hành tốt nghĩa vụ của người chấp hành án treo. Thủ tục này được thực hiện theo quy định tại Điều 90 Luật Thi hành án hình sự 2025.
Bước 1: Lập hồ sơ đề nghị rút ngắn thời gian thử thách
Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người chấp hành án cư trú có trách nhiệm lập hồ sơ đề nghị rút ngắn thời gian thử thách khi người chấp hành án đã chấp hành được một phần hai thời gian thử thách và có nhiều tiến bộ. Hồ sơ bao gồm: đơn đề nghị của người chấp hành án; bản nhận xét của Ủy ban nhân dân cấp xã về quá trình chấp hành án; xác nhận của cơ quan Công an về việc chấp hành pháp luật của người chấp hành án; các tài liệu khác có liên quan.
Bước 2: Chuyển hồ sơ đến cơ quan thi hành án hình sự
Sau khi hoàn thiện hồ sơ, Ủy ban nhân dân cấp xã chuyển hồ sơ đến cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện nơi người chấp hành án cư trú. Cơ quan này có trách nhiệm kiểm tra, xác minh tính chính xác của hồ sơ và chuyển lên Tòa án đã ra quyết định cho hưởng án treo để xem xét.
Bước 3: Tòa án xem xét và ra quyết định
Tòa án có thẩm quyền sẽ xem xét hồ sơ và tổ chức phiên họp để quyết định việc rút ngắn thời gian thử thách. Thời gian được rút ngắn tối đa không quá một phần ba thời gian thử thách còn lại. Quyết định của Tòa án là quyết định cuối cùng và có hiệu lực thi hành.
Việc thực hiện đúng quy trình này sẽ giúp người chấp hành án treo sớm được hưởng quyền lợi chính đáng của mình khi đã chấp hành tốt các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.
5. Câu hỏi thường gặp
Người chấp hành án treo có được tự do đi lại, thay đổi nơi cư trú không?
Theo quy định tại Điều 86 Luật Thi hành án hình sự 2025, người chấp hành án treo phải chịu sự giám sát, quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú. Việc thay đổi nơi cư trú phải được sự đồng ý của cơ quan có thẩm quyền. Người chấp hành án muốn thay đổi nơi cư trú phải làm đơn xin thay đổi nơi cư trú và được sự chấp thuận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đang cư trú và nơi dự kiến chuyển đến. Việc tự ý thay đổi nơi cư trú mà không được phép sẽ bị coi là vi phạm nghĩa vụ và có thể bị xử lý theo quy định.
Người chấp hành án treo có được đi làm việc ở nước ngoài không?
Theo quy định của pháp luật hiện hành, người đang trong thời gian thử thách án treo không được xuất cảnh ra nước ngoài. Việc đi làm việc ở nước ngoài trong thời gian chấp hành án treo là không được phép, vì người chấp hành án phải có mặt tại địa phương nơi cư trú để chịu sự giám sát, giáo dục của chính quyền địa phương. Nếu có nhu cầu đi làm việc ở nước ngoài, người chấp hành án cần chờ đến khi hết thời gian thử thách và được cấp giấy chứng nhận chấp hành xong hình phạt.
Thời gian thử thách án treo được tính như thế nào?
Thời gian thử thách án treo được tính từ ngày tuyên án sơ thẩm, theo quy định tại Điều 65 Bộ luật Hình sự. Trong trường hợp bản án bị kháng cáo, kháng nghị, thời gian thử thách được tính từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật. Thời gian tạm giam trước đó được trừ vào thời gian thử thách theo tỷ lệ 1 ngày tạm giam bằng 1 ngày thử thách. Việc xác định chính xác thời gian thử thách có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định thời điểm người chấp hành án hoàn thành nghĩa vụ của mình.
Nghĩa vụ của người chấp hành án treo là những quy định bắt buộc mà người được hưởng án treo phải tuân thủ nghiêm túc trong suốt thời gian thử thách. Việc hiểu rõ và thực hiện đúng các nghĩa vụ này không chỉ giúp người chấp hành án tránh được những hậu quả pháp lý bất lợi mà còn là cơ sở để được xem xét rút ngắn thời gian thử thách. Nếu bạn cần tư vấn chi tiết hơn về vấn đề này, hãy liên hệ Luật sư ACC để được hỗ trợ kịp thời và chính xác nhất.
