Người giám định trong tố tụng hình sự đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp kết luận chuyên môn giúp cơ quan tiến hành tố tụng làm rõ sự thật khách quan của vụ án. Việc áp dụng đúng quy định về người giám định góp phần bảo đảm tính hợp pháp và công bằng trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử. Bài viết sau đây sẽ phân tích chi tiết các quy định hiện hành cùng Luật sư ACC.
Nội dung bài viết
1. Quy định về người giám định trong tố tụng hình sự hiện nay
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người giám định là người có kiến thức chuyên môn được cơ quan có thẩm quyền trưng cầu để thực hiện giám định và đưa ra kết luận về các vấn đề cần làm rõ trong vụ án hình sự. Luật Giám định tư pháp 2025 quy định người giám định phải đáp ứng điều kiện về chuyên môn, đạo đức và được bổ nhiệm hoặc công nhận theo quy định.
Cơ quan tiến hành tố tụng chỉ được trưng cầu người giám định khi có nhu cầu làm rõ vấn đề thuộc lĩnh vực chuyên môn mà cơ quan này không tự giải quyết được. Việc trưng cầu phải được thực hiện bằng văn bản và nêu rõ nội dung cần giám định, thời hạn hoàn thành. Người giám định có nghĩa vụ thực hiện giám định khách quan, trung thực và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận của mình. Trong trường hợp cần thiết, người giám định có thể được mời tham gia phiên tòa để giải thích kết luận giám định.
2. Điều kiện để trở thành người giám định trong tố tụng hình sự
Người giám định phải có trình độ chuyên môn phù hợp với lĩnh vực cần giám định theo quy định của Luật Giám định tư pháp 2025. Ngoài ra, người đó phải có ít nhất năm năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực chuyên môn tương ứng. Người giám định không được thuộc trường hợp đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang chấp hành án phạt tù.
Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét năng lực hành vi dân sự đầy đủ và lý lịch tư pháp của người được đề nghị. Sau khi đáp ứng các điều kiện trên, người giám định được bổ nhiệm hoặc công nhận theo quy định của pháp luật. Việc bổ nhiệm phải được công bố công khai để các cơ quan tố tụng có thể lựa chọn khi cần thiết.
3. Quyền và nghĩa vụ của người giám định trong tố tụng hình sự
Người giám định có quyền yêu cầu cơ quan trưng cầu cung cấp đầy đủ tài liệu, vật chứng cần thiết để thực hiện giám định. Họ cũng có quyền từ chối giám định nếu nội dung yêu cầu vượt quá khả năng chuyên môn hoặc có lý do chính đáng khác theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Nghĩa vụ chính là thực hiện giám định đúng thời hạn, giữ bí mật thông tin liên quan đến vụ án và đưa ra kết luận khách quan.
Người giám định phải chịu trách nhiệm hình sự nếu cố ý đưa ra kết luận sai sự thật. Ngoài ra, họ có quyền được trả thù lao và được bảo đảm an toàn khi thực hiện nhiệm vụ. Các quyền và nghĩa vụ này được quy định cụ thể nhằm bảo đảm tính độc lập và chính xác của hoạt động giám định.
4. Quy trình trưng cầu và thực hiện giám định trong tố tụng hình sự
Bước 1: Cơ quan tiến hành tố tụng xác định nhu cầu giám định và ban hành quyết định trưng cầu bằng văn bản.
Nội dung quyết định phải nêu rõ tên người giám định hoặc tổ chức giám định, nội dung cần giám định, thời hạn hoàn thành và các tài liệu liên quan được cung cấp.
Bước 2: Người giám định tiếp nhận quyết định và tài liệu, kiểm tra tính đầy đủ trước khi thực hiện giám định.
Nếu phát hiện thiếu sót, người giám định có quyền yêu cầu bổ sung trong thời hạn luật định.
Bước 3: Thực hiện giám định theo phương pháp chuyên môn và lập biên bản giám định.
Kết luận giám định phải được trình bày rõ ràng, có chữ ký của người giám định và đóng dấu của tổ chức nếu có.
Bước 4: Gửi kết luận giám định cho cơ quan trưng cầu và tham gia phiên tòa khi được triệu tập.
Tại phiên tòa, người giám định giải thích kết luận và trả lời các câu hỏi của hội đồng xét xử, kiểm sát viên, luật sư.
5. Câu hỏi thường gặp
Người giám định có được từ chối tham gia tố tụng hình sự không?
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người giám định có quyền từ chối nếu nội dung giám định vượt quá khả năng chuyên môn hoặc có lý do chính đáng khác được pháp luật quy định. Việc từ chối phải được thông báo bằng văn bản cho cơ quan trưng cầu trong thời hạn nhất định.
Kết luận giám định có giá trị pháp lý như thế nào trong vụ án hình sự?
Kết luận giám định là nguồn chứng cứ quan trọng theo Luật Giám định tư pháp 2025. Cơ quan tố tụng phải xem xét kết luận này cùng các chứng cứ khác để đưa ra quyết định, tuy nhiên không bị ràng buộc tuyệt đối bởi kết luận giám định.
Ai có thẩm quyền trưng cầu người giám định trong tố tụng hình sự?
Thẩm quyền trưng cầu thuộc về cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Mỗi cơ quan có thẩm quyền trong giai đoạn tố tụng tương ứng và phải tuân thủ thủ tục văn bản khi thực hiện.
Người giám định trong tố tụng hình sự là yếu tố then chốt bảo đảm tính chính xác của các vụ án hình sự. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ pháp lý chuyên sâu, hãy liên hệ Luật sư ACC ngay hôm nay.
