Người liên quan trong tố tụng hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính khách quan và công bằng của quá trình điều tra, truy tố, xét xử. Việc nắm rõ quyền và nghĩa vụ giúp họ bảo vệ lợi ích hợp pháp, đồng thời hỗ trợ cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện nhiệm vụ hiệu quả. Bài viết dưới đây phân tích chi tiết các quy định hiện hành cùng Luật sư ACC.
Nội dung bài viết
1. Quyền và nghĩa vụ của người liên quan trong tố tụng hình sự mới
Trong Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thuật ngữ pháp lý được sử dụng là “người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án”. Theo Điều 65, đây là cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án hình sự và được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng công nhận tư cách tham gia tố tụng.
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có các quyền như được thông báo, giải thích quyền và nghĩa vụ; đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu; tham gia phiên tòa; trình bày ý kiến, tranh luận để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Trường hợp quyền lợi bị ảnh hưởng, họ cũng có thể khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng theo quy định.
Bên cạnh đó, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan phải có mặt theo giấy triệu tập của cơ quan có thẩm quyền, chấp hành các quyết định tố tụng và thực hiện những nghĩa vụ khác theo quy định pháp luật. Việc thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ này giúp bảo đảm quyền lợi của họ không bị bỏ sót trong quá trình giải quyết vụ án.
2. Đặc điểm của người liên quan trong tố tụng hình sự
Người liên quan trong tố tụng hình sự thường là người có quyền hoặc nghĩa vụ về tài sản, dân sự hoặc lợi ích khác chịu tác động từ việc giải quyết vụ án. Chẳng hạn, trong vụ án có tranh chấp về tài sản bị chiếm đoạt, người đang quản lý hoặc có quyền hợp pháp đối với tài sản đó có thể được xác định là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Điểm quan trọng là người này không phải là bị can, bị cáo hoặc người bị hại và không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi phạm tội của bị cáo chỉ vì có liên quan đến vụ án. Tuy nhiên, quyền hoặc nghĩa vụ của họ có thể được Tòa án xem xét, giải quyết trong cùng vụ án, đặc biệt đối với vấn đề tài sản, bồi thường hoặc xử lý vật chứng.
Việc xác định đúng tư cách tố tụng có ý nghĩa quan trọng vì quyền của mỗi chủ thể trong vụ án hình sự không giống nhau. Nếu xác định sai tư cách, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có thể không được thực hiện đầy đủ quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình.
3. Thủ tục tham gia tố tụng của người liên quan
Việc tham gia tố tụng của người liên quan trong tố tụng hình sự thường được xác định trong quá trình cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ án. Khi phát hiện quyền lợi hoặc nghĩa vụ của một cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan đến vụ án, cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định tư cách tham gia tố tụng phù hợp theo Điều 65 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Bước 1: Xác định quyền lợi, nghĩa vụ liên quan
Cơ quan tiến hành tố tụng xem xét hồ sơ, chứng cứ để xác định việc giải quyết vụ án có ảnh hưởng đến quyền lợi hoặc nghĩa vụ của cá nhân, cơ quan, tổ chức nào hay không.
Bước 2: Xác định tư cách tham gia tố tụng
Khi có căn cứ, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được xác định tư cách tố tụng và được giải thích các quyền, nghĩa vụ theo quy định. Việc này giúp họ biết rõ phạm vi quyền lợi của mình trong vụ án.
Bước 3: Cung cấp tài liệu và thực hiện quyền tố tụng
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có thể cung cấp tài liệu, chứng cứ, đưa ra yêu cầu và trình bày ý kiến về những vấn đề ảnh hưởng đến quyền, nghĩa vụ của mình. Trường hợp cần thiết, họ có thể nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hỗ trợ.
Bước 4: Tham gia xét xử
Tại phiên tòa, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được thực hiện các quyền tố tụng trong phạm vi pháp luật cho phép, trình bày ý kiến và tranh luận về những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của mình. Tòa án xem xét các ý kiến, tài liệu và chứng cứ này khi giải quyết vụ án.
4. Hậu quả pháp lý khi vi phạm nghĩa vụ
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan phải thực hiện các nghĩa vụ tố tụng theo quy định và chấp hành giấy triệu tập, quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Trường hợp không chấp hành mà không có lý do chính đáng, tùy tư cách và tình huống cụ thể, họ có thể phải chịu biện pháp tố tụng tương ứng theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
Đối với việc cung cấp tài liệu, chứng cứ, người tham gia tố tụng cần bảo đảm thông tin cung cấp là trung thực và không được cố ý làm sai lệch, che giấu chứng cứ nhằm cản trở việc giải quyết vụ án. Tuy nhiên, không nên mặc nhiên cho rằng mọi trường hợp không cung cấp chứng cứ hoặc không có mặt đều bị xử lý hình sự; trách nhiệm pháp lý phải được xác định dựa trên hành vi cụ thể và quy định pháp luật tương ứng.
Do đó, khi nhận được giấy triệu tập hoặc yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nên xác định rõ tư cách của mình, phạm vi quyền và nghĩa vụ để thực hiện đúng quy định, tránh ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp.
5. Câu hỏi thường gặp
Người liên quan trong tố tụng hình sự có được thuê luật sư không?
Có. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có thể nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình tố tụng. Theo Điều 83 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp có thể tham gia để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Luật sư có thể hỗ trợ nghiên cứu hồ sơ, đưa ra yêu cầu, cung cấp chứng cứ và tham gia phiên tòa trong phạm vi pháp luật cho phép.
Người liên quan có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ không?
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Việc cung cấp tài liệu, chứng cứ cần được thực hiện theo yêu cầu và quy định tố tụng trong từng trường hợp cụ thể. Không phải mọi trường hợp người liên quan không cung cấp chứng cứ đều đương nhiên bị xử lý; trách nhiệm cụ thể phụ thuộc vào hành vi và căn cứ pháp luật.
Quyền yêu cầu bồi thường của người liên quan được thực hiện như thế nào?
Nếu quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng bởi hành vi phạm tội, người tham gia tố tụng cần xác định đúng tư cách pháp lý để đưa ra yêu cầu phù hợp. Trường hợp có thiệt hại về tài sản hoặc quyền lợi dân sự, họ có thể cung cấp tài liệu chứng minh thiệt hại và đưa ra yêu cầu để cơ quan tiến hành tố tụng xem xét, giải quyết trong phạm vi vụ án.
Người liên quan trong tố tụng hình sự cần được bảo vệ đầy đủ quyền lợi để đảm bảo công bằng trong tố tụng. Nếu bạn cần tư vấn chi tiết hoặc hỗ trợ pháp lý, hãy liên hệ Luật sư ACC ngay hôm nay để được hỗ trợ kịp thời.
