Quy định lấy lời khai ghi âm ghi hình đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm tính minh bạch, khách quan của hoạt động tố tụng hình sự. Thủ tục này giúp ngăn ngừa bức cung, nhục hình và bảo vệ quyền con người của người bị lấy lời khai. Việc áp dụng ghi âm ghi hình còn tạo điều kiện cho cơ quan tiến hành tố tụng thu thập chứng cứ hợp pháp, nâng cao hiệu quả điều tra. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu sâu hơn về nội dung này.
Nội dung bài viết
1. Quy định lấy lời khai ghi âm ghi hình
Theo khoản 6 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, việc hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Trường hợp hỏi cung bị can tại địa điểm khác thì việc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh được thực hiện theo yêu cầu của bị can hoặc của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
Đối với người làm chứng, khoản 6 Điều 187 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định việc lấy lời khai có thể ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Đối với bị hại, đương sự, Điều 188 cũng quy định việc lấy lời khai có thể ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Như vậy, không áp dụng một cơ chế bắt buộc ghi âm, ghi hình chung cho mọi trường hợp lấy lời khai của người làm chứng, bị hại, đương sự.
Trình tự, thủ tục thực hiện ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh; việc sử dụng, bảo quản và lưu trữ kết quả được hướng dẫn tại Thông tư liên tịch số 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP, hiện vẫn còn hiệu lực.
Đối với người chưa thành niên là bị hại, người làm chứng, Điều 156 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 quy định trường hợp cần thiết, việc lấy lời khai có thể được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh; đồng thời việc lấy lời khai phải được thực hiện trong môi trường thân thiện, sử dụng ngôn ngữ phù hợp với lứa tuổi, khả năng nhận thức và tình trạng tâm lý, sức khỏe của người chưa thành niên.
2. Mục đích của việc ghi âm, ghi hình có âm thanh
Việc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh giúp lưu giữ đầy đủ diễn biến của quá trình lấy lời khai, hỏi cung và là cơ sở để kiểm tra việc tuân thủ trình tự, thủ tục tố tụng.
Kết quả ghi âm, ghi hình còn có thể được sử dụng để đối chiếu lời khai, phục vụ việc đánh giá chứng cứ và làm rõ những vấn đề phát sinh trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử. Việc quản lý, sử dụng và lưu trữ kết quả ghi âm, ghi hình phải thực hiện theo Thông tư liên tịch 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP.
3. Các trường hợp bắt buộc ghi âm, ghi hình
Trường hợp được quy định rõ là bắt buộc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh là khi hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, theo khoản 6 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Nếu hỏi cung bị can tại địa điểm khác, việc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh được thực hiện theo yêu cầu của bị can hoặc của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
Đối với người làm chứng, bị hại và đương sự, Điều 187 và Điều 188 Bộ luật Tố tụng hình sự sử dụng quy định “có thể ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh”. Do đó, cần căn cứ vào từng trường hợp và quy định chuyên biệt để xác định việc ghi âm, ghi hình, thay vì áp dụng một nghĩa vụ bắt buộc chung cho tất cả các buổi lấy lời khai.
4. Quyền và nghĩa vụ khi lấy lời khai có ghi âm, ghi hình
Người tham gia tố tụng phải thực hiện quyền và nghĩa vụ theo đúng tư cách tố tụng của mình. Đối với bị can, điểm d khoản 2 Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự ghi nhận quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.
Khi việc hỏi cung được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh, kết quả phải được quản lý, sử dụng và lưu trữ theo trình tự được quy định tại Thông tư liên tịch 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP. Đối với các trường hợp lấy lời khai không thuộc diện bắt buộc ghi âm, ghi hình, việc thực hiện được xác định theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và quy định chuyên biệt áp dụng cho từng đối tượng.
5. Câu hỏi thường gặp
Quy định lấy lời khai ghi âm ghi hình áp dụng cho những đối tượng nào?
Quy định này được áp dụng trong các hoạt động tố tụng như hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, bị hại, đương sự và một số hoạt động khác theo Bộ luật Tố tụng hình sự. Tuy nhiên, trường hợp bắt buộc và trường hợp có thể ghi âm, ghi hình được xác định khác nhau tùy hoạt động và đối tượng.
Lời khai có được sử dụng nếu không ghi âm ghi hình đúng quy định không?
Việc đánh giá lời khai phải căn cứ vào quy định về thu thập, lập biên bản và đánh giá chứng cứ của Bộ luật Tố tụng hình sự. Đối với trường hợp pháp luật quy định bắt buộc ghi âm, ghi hình, việc tuân thủ đúng trình tự, thủ tục là căn cứ quan trọng khi đánh giá giá trị của tài liệu, lời khai.
Ai có quyền yêu cầu ghi âm ghi hình khi lấy lời khai?
Đối với hỏi cung bị can tại địa điểm khác cơ sở giam giữ hoặc trụ sở cơ quan có thẩm quyền, khoản 6 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự cho phép thực hiện ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh theo yêu cầu của bị can hoặc của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Đối với người làm chứng, bị hại, đương sự, việc ghi âm hoặc ghi hình được thực hiện theo Điều 187, Điều 188 và quy định hướng dẫn có liên quan.
Quy định lấy lời khai ghi âm ghi hình là nội dung quan trọng cần được hiểu rõ để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Nếu bạn cần tư vấn chi tiết hoặc hỗ trợ pháp lý chuyên sâu, hãy liên hệ Luật sư ACC ngay hôm nay để được hỗ trợ kịp thời và hiệu quả.
