Quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại là yếu tố then chốt giúp công dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi thực hiện thủ tục khiếu nại theo quy định pháp luật. Việc nắm rõ các quyền và nghĩa vụ này không chỉ đảm bảo quá trình khiếu nại diễn ra đúng pháp luật mà còn góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định hiện hành cùng Luật sư ACC.
Nội dung bài viết
1. Quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại
Quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại được quy định trực tiếp tại Điều 12 Luật Khiếu nại 2011. Theo đó, người khiếu nại có quyền tự mình thực hiện khiếu nại hoặc trong một số trường hợp được ủy quyền cho người khác; nhờ luật sư, trợ giúp viên pháp lý tư vấn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp; tham gia đối thoại, đưa ra chứng cứ và được tiếp cận các tài liệu liên quan đến việc giải quyết khiếu nại.
Người khiếu nại cũng có quyền nhận thông báo về việc thụ lý, nhận quyết định giải quyết, khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính theo quy định. Đồng thời, người khiếu nại phải trình bày trung thực, cung cấp thông tin, tài liệu liên quan, chịu trách nhiệm về nội dung khiếu nại và chấp hành quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật.
2. Các quyền cơ bản của người khiếu nại theo Luật Khiếu nại 2011
Theo Điều 12 Luật Khiếu nại 2011, người khiếu nại có các quyền cơ bản sau:
- Tự mình khiếu nại; trong trường hợp luật định có thể ủy quyền cho người khác thực hiện.
- Nhờ luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý tư vấn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.
- Tham gia đối thoại hoặc ủy quyền cho người đại diện hợp pháp tham gia đối thoại.
- Được biết, đọc, sao chụp, sao chép các tài liệu, chứng cứ do người giải quyết khiếu nại thu thập, trừ thông tin thuộc bí mật nhà nước.
- Yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến nội dung khiếu nại.
- Đưa ra chứng cứ và giải trình về chứng cứ đó.
- Nhận thông báo về việc thụ lý, nhận quyết định giải quyết khiếu nại.
- Được khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp và được bồi thường thiệt hại theo quy định nếu quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.
- Khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính theo quy định.
- Rút khiếu nại trong quá trình giải quyết.
Như vậy, quyền của người khiếu nại không chỉ giới hạn ở việc gửi đơn mà còn bao gồm quyền tham gia vào quá trình giải quyết, cung cấp chứng cứ, tiếp cận thông tin và sử dụng các phương thức pháp lý khác để bảo vệ quyền lợi của mình.
3. Nghĩa vụ của người khiếu nại theo quy định pháp luật
Bên cạnh các quyền được pháp luật bảo đảm, người khiếu nại phải thực hiện các nghĩa vụ theo khoản 2 Điều 12 Luật Khiếu nại 2011. Cụ thể:
- Khiếu nại đến đúng người có thẩm quyền giải quyết.
- Trình bày trung thực sự việc, đưa ra chứng cứ về tính đúng đắn, hợp lý của việc khiếu nại.
- Cung cấp thông tin, tài liệu liên quan cho người giải quyết khiếu nại và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung trình bày, tài liệu đã cung cấp.
- Chấp hành quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại trong thời gian khiếu nại, trừ trường hợp được tạm đình chỉ thi hành theo quy định.
- Chấp hành quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật.
Việc thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ trên giúp cơ quan có thẩm quyền có đủ căn cứ xác minh, đồng thời hạn chế tình trạng khiếu nại sai sự thật, cung cấp tài liệu không chính xác hoặc không chấp hành kết quả giải quyết.
4. Những thay đổi quan trọng theo Nghị định 155/2026/NĐ-CP
Nghị định 155/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung nhiều quy định về trình tự, thủ tục và thẩm quyền giải quyết khiếu nại tại Nghị định 124/2020/NĐ-CP. Một số nội dung đáng chú ý gồm việc điều chỉnh quy định về tiếp nhận, xử lý đơn khiếu nại; xác định thẩm quyền giải quyết; trình tự xác minh nội dung khiếu nại và trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền trong quá trình giải quyết.
Đối với người khiếu nại, thay đổi đáng chú ý là cách thức thực hiện và xử lý khiếu nại được cập nhật theo quy định mới, đặc biệt ở khâu xác định cơ quan có thẩm quyền và xử lý đơn. Việc gửi đơn đúng nơi có thẩm quyền giúp hạn chế trường hợp đơn phải chuyển đến cơ quan khác hoặc không được giải quyết do không thuộc thẩm quyền.
Bên cạnh đó, Nghị định 155/2026/NĐ-CP tiếp tục làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình giải quyết khiếu nại. Người khiếu nại cần chú ý cung cấp thông tin, tài liệu liên quan và phối hợp trong quá trình xác minh để việc giải quyết được thực hiện theo đúng trình tự, thời hạn pháp luật quy định.
5. Câu hỏi thường gặp
Quyền khiếu nại có thể thực hiện nhiều lần không?
Trả lời: Người khiếu nại có quyền khiếu nại lần hai nếu không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc trường hợp hết thời hạn mà khiếu nại không được giải quyết, theo Điều 7 Luật Khiếu nại 2011. Tuy nhiên, việc khiếu nại tiếp phải tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự và thời hiệu theo quy định pháp luật, không phải được khiếu nại không giới hạn.
Người khiếu nại có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ không?
Trả lời: Có. Người khiếu nại có nghĩa vụ trình bày trung thực sự việc, đưa ra chứng cứ về tính đúng đắn, hợp lý của khiếu nại và cung cấp thông tin, tài liệu liên quan cho người giải quyết khiếu nại. Người khiếu nại phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung trình bày và tài liệu đã cung cấp.
Có được khiếu nại thay cho người khác không?
Trả lời: Có, nhưng việc đại diện hoặc ủy quyền phải thuộc trường hợp và đáp ứng điều kiện theo Luật Khiếu nại 2011. Người khiếu nại trong một số trường hợp không thể tự mình thực hiện quyền khiếu nại có thể ủy quyền cho người khác; đồng thời có quyền nhờ luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.
Quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại cần được nắm rõ để đảm bảo quá trình khiếu nại diễn ra suôn sẻ và đúng pháp luật. Nếu bạn cần tư vấn chi tiết hoặc hỗ trợ thực hiện thủ tục, hãy liên hệ Luật sư ACC ngay hôm nay để được hỗ trợ chuyên nghiệp và kịp thời.
