Thu thập chứng cứ trong tố tụng hình sự đóng vai trò then chốt trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo công bằng trong quá trình xét xử. Thủ tục này giúp cơ quan tiến hành tố tụng thu thập được những thông tin, tài liệu có giá trị pháp lý để chứng minh tội phạm hoặc gỡ tội. Việc thực hiện đúng quy định giúp nâng cao hiệu quả điều tra, hạn chế sai sót có thể dẫn đến oan sai. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu chi tiết các quy định hiện hành.
Nội dung bài viết
1. Quy định về thu thập chứng cứ trong tố tụng hình sự hiện nay
Theo Điều 86 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định và được dùng làm căn cứ xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội cùng các tình tiết khác có ý nghĩa đối với vụ án. Thu thập chứng cứ trong tố tụng hình sự phải bảo đảm tính khách quan, hợp pháp và toàn diện.
Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án có thể thu thập chứng cứ thông qua các hoạt động như hỏi cung bị can, lấy lời khai, khám xét, thu giữ vật chứng, giám định hoặc yêu cầu cung cấp tài liệu. Chứng cứ thu thập không đúng trình tự, thủ tục có thể không được sử dụng để giải quyết vụ án.
2. Các phương thức thu thập chứng cứ theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015
Thu thập chứng cứ trong tố tụng hình sự được thực hiện bằng nhiều phương thức phù hợp với từng vụ án, trong đó phổ biến gồm:
- Hỏi cung, lấy lời khai: Thu thập thông tin từ bị can, người làm chứng, người bị hại và những người tham gia tố tụng khác.
- Khám xét, thu giữ: Khám xét người, chỗ ở, nơi làm việc, phương tiện hoặc đồ vật để tìm kiếm và thu giữ tài liệu, vật chứng liên quan.
- Giám định, định giá tài sản: Sử dụng kết luận chuyên môn để xác định các tình tiết cần thiết như nguyên nhân, mức độ thương tích hoặc giá trị tài sản.
- Yêu cầu cung cấp tài liệu, đồ vật: Cơ quan tiến hành tố tụng có thể yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, tài liệu có liên quan đến vụ án.
Các hoạt động này phải tuân thủ quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 nhằm bảo đảm giá trị pháp lý của chứng cứ.
3. Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong thu thập chứng cứ
Cơ quan điều tra có trách nhiệm tiến hành các hoạt động điều tra và thu thập chứng cứ theo thẩm quyền; Viện kiểm sát kiểm sát tính hợp pháp của quá trình này và có thể yêu cầu điều tra bổ sung khi cần thiết.
Bị can, bị cáo có quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền thu thập thêm chứng cứ để bảo vệ quyền lợi của mình. Người bào chữa cũng có quyền thu thập, đưa ra chứng cứ theo Điều 88 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Người làm chứng, người bị hại và các chủ thể khác có trách nhiệm cung cấp thông tin theo quy định, đồng thời được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.
4. Những điểm cần lưu ý khi thu thập chứng cứ trong thực tiễn
Chứng cứ phải được thu thập, lập biên bản, bảo quản và đánh giá đúng quy định pháp luật. Cơ quan tiến hành tố tụng không được sử dụng các biện pháp trái pháp luật như ép cung, dùng nhục hình hoặc mớm cung để thu thập lời khai.
Theo Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, những gì có thật nhưng được thu thập không đúng trình tự, thủ tục do Bộ luật quy định thì không có giá trị pháp lý và không được dùng làm căn cứ giải quyết vụ án hình sự. Vì vậy, khi phát hiện chứng cứ có dấu hiệu được thu thập trái pháp luật, người tham gia tố tụng có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét.
5. Câu hỏi thường gặp
Thu thập chứng cứ trong tố tụng hình sự có được thực hiện bởi luật sư không?
Có. Theo Điều 88 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bào chữa có quyền thu thập, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thu thập chứng cứ.
Chứng cứ thu thập trái quy định có bị loại bỏ không?
Có. Theo Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, chứng cứ được thu thập không đúng trình tự, thủ tục luật định không có giá trị pháp lý và không được dùng làm căn cứ giải quyết vụ án.
Thời hạn thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra là bao lâu?
Hoạt động thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra được thực hiện trong thời hạn điều tra theo Điều 172 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và các quy định liên quan. Thời hạn cụ thể phụ thuộc vào tính chất, mức độ của từng vụ án.
Thu thập chứng cứ trong tố tụng hình sự đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả. Nếu bạn cần hỗ trợ chi tiết hoặc tư vấn cụ thể về vụ việc của mình, hãy liên hệ Luật sư ACC để được hướng dẫn kịp thời.
