Vai trò của đầu tư công đang ngày càng quan trọng trong việc duy trì và phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế – xã hội nhằm hỗ trợ và khôi phục thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.Trong bài viết này Luật sư ACC sẽ phân tích Chi tiêu Chính phủ là gì cũng như vai trò của chi tiêu chính phủ, chỉ ra những thách thức hiện nay của chi tiêu chính phủ. Mời bạn đọc theo dõi trong bài viết sau đây.
1. Chi tiêu chính phủ là gì? Chi tiêu chính phủ bao gồm những nội dung nào?
Chi tiêu chính phủ là các khoản chi tiêu, đầu tư hoặc thanh toán định kỳ của chính phủ để cung ứng hàng hóa công cộng, chẳng hạn như khi chính phủ bỏ tiền vào phát triển đường xá, trường học, quân sự, v.v. Chi tiêu chính phủ là một thành phần quan trọng của tổng cầu.
Chi tiêu chính phủ bao gồm hai loại chính:
– Chi mua hàng hóa dịch vụ: là các khoản chi tiêu của chính phủ để mua các hàng hóa và dịch vụ từ các doanh nghiệp tư nhân hoặc nhà cung cấp dịch vụ, chẳng hạn như chi cho lương của cán bộ công chức, chi cho mua sắm thiết bị, chi cho xây dựng cơ sở hạ tầng, v.v.
– Chi chuyển nhượng: là các khoản chi tiêu của chính phủ để chuyển tiền cho các cá nhân hoặc hộ gia đình, chẳng hạn như chi cho trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp y tế, v.v.
Chi tiêu chính phủ đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế, bao gồm:
– Tác động đến tổng cầu: Chi tiêu chính phủ là một thành phần quan trọng của tổng cầu, do đó, nó có tác động đến mức độ sản xuất, giá cả và việc làm trong nền kinh tế.
– Tác động đến phân phối thu nhập: Chi tiêu chuyển nhượng của chính phủ có thể giúp giảm bất bình đẳng thu nhập trong xã hội.
– Tác động đến ổn định kinh tế: Chi tiêu chính phủ có thể được sử dụng để điều tiết nền kinh tế, chẳng hạn như tăng chi tiêu trong thời kỳ suy thoái để kích thích tăng trưởng kinh tế.
Chi tiêu chính phủ là một công cụ chính sách kinh tế quan trọng của chính phủ. Chính phủ cần cân nhắc kỹ lưỡng các tác động của chi tiêu chính phủ trước khi đưa ra quyết định về mức độ và cơ cấu chi tiêu chính phủ.
2. Đặc điểm của chi tiêu chính phủ là gì?
Chi tiêu công – chi tiêu chính phủ có một số đặc điểm cơ bản sau:
- Thứ nhất, Chi tiêu công phục vụ cho lợi ích chung của cộng đồng dân cư ở các vùng hay quốc gia. Điều này xuất phát từ chức năng quản lý toàn diện kinh tế xã hội của Nhà nước và trong quá trình thực hiện chức năng đó, Nhà nước cũng cung cấp một lượng hàng hoá khổng lồ cho nền kinh tế.
- Thứ hai, Chi tiêu công luôn gắn liền với bộ máy Nhà nước và các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội của Nhà nước thực hiện. Những khoản chi tiêu công được chính quyền Nhà nước các cấp đảm nhiệm theo từng mục nội dung, đã được quy định trong phân cấp quản lý ngân sách Nhà nước. Và những khoản chi tiêu này nhằm đảm bảo cho các cấp chính quyền thực hiện việc quản lý chức năng và phát triển kinh tế – xã hội. Các cấp của cơ quan quyền lực Nhà nước là các chủ thể duy nhất quyết định đến cơ cấu, nội dung và mức độ của những khoản chi tiêu công để thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ kinh tế và chính trị, xã hội của đất nước.
- Thứ ba, Chi tiêu công có tính chất công cộng, tương ứng với các đơn đặt hàng của Chính phủ về mua hàng hoá, dịch vụ nhằm mục đích thực hiện những chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Đó cũng là các khoản chi cần thiết và phát sinh tương đối ổn định như việc chi lương cho đội ngũ cán bộ, công chức, chi hàng hoá, dịch vụ công đáp ứng nhu cầu tiêu dùng công cộng của dân cư.
- Thứ tư, Chi tiêu công có đặc điểm không hoàn trả hay hoàn trả không trực tiếp, chi tiêu công thể hiện ở chỗ không phải tất cả mọi khoản thu với mức độ và số lượng của các địa chỉ cụ thể đều sẽ được hoàn lại dưới hình thức là những khoản chi tiêu công.
3. Phân loại chi tiêu Chính phủ hiện nay
3.1. Phân loại dựa theo tính chất
- Chi tiêu hoàn toàn mang tính chất công cộng: Là những khoản chi đòi hỏi nguồn nhân lực của nền kinh tế. Khi khu vực công cộng sử dụng nguồn lực này thì những khu vực khác sẽ không thể sử dụng nó được. Vì thế sẽ phát sinh ra chi phí cơ hội. Khoản chi tiêu công cộng này được xem là nguyên nhân gây nên sự “thoái giảm” về đầu tư tư nhân.
- Chi chuyển giao: Đây là những loại chi mang tính chất phân phối lại. Hầu hết các khoản chi này thuộc loại: lương hưu, trợ cấp hay phúc lợi xã hội,… Thay vì là người nắm lấy, thì chính phủ trở thành nơi trung gian chuyển giao các chi tiêu đó. Nhưng vẫn không thể tránh khỏi những tổn thất cho xã hội. Lý do vì việc phân bổ lại chi tiêu đã làm cho nguồn lực cũng sẽ được phân bổ theo nó, mà trong quá trình này, ta không thể tránh khỏi sự phát sinh ngoài ý muốn.
3.2. Phân loại theo chức năng
Phân loại theo chức năng mang ý nghĩa phân tích nhiều hơn là quản lý. Chi tiêu công phân loại theo chức năng gồm 04 loại như sau:
- Chi hành chính: Được gọi là chi cho những dịch vụ nói chung của Chính phủ. Chính phủ cần những khoản chi loại này để duy trì được mọi hoạt động đảm bảo cho chức năng của mình. Bao gồm có chi cho những cơ quan hành chính của chính phủ, cảnh sát, tòa án,…
- Chi cho những dịch vụ kinh tế: Gồm những khoản chi của chính phủ chi vào việc sản xuất, cơ sở hạ tầng,…
- Chi cho những dịch vụ cộng đồng và xã hội: Bao gồm có chi cho ngành giáo dục, y tế, và văn hóa, chi trợ cấp, lương hưu,…
- Khác: Những khoản chi khác như chi dùng để trả nợ của chính phủ hay như chi phân bổ ngân sách giữa các cấp của chính quyền.
3.3. Phân loại theo mục đích
- Chi thường xuyên: Đây là những khoản chi lặp đi lặp lại nhiều lần. Danh mục hàng hóa, dịch vụ được mua bởi loại chi tiêu công cộng này thông thường không được lâu bền. Có thể kể đến các khoản như: chi lương công chức nhà nước, chi cho việc tu sửa các cơ sở hạ tầng,…
- Chi đầu tư: Khoản chi đầu tư này được sử dụng để mua hàng hóa, các dịch vụ có giá trị nhất định và có thời gian sử dụng là hơn 1 năm trong quá trình sản xuất. Loại chi này gồm có chi cho đất đai, chi cho thiết bị, trái phiếu, hay như chi tài sản phi chính phủ,…
4. Chi tiêu Chính phủ trong chính sách tài khóa
Chính sách tài khóa là các chính sách của chính phủ nhằm tác động lên định hướng phát triển của nền kinh tế thông qua những thay đổi trong chi tiêu chính phủ và thuế khóa.
Chính sách tài khóa khác với những chính sách kinh tế cơ bản khác như chính sách tiền tệ, đó là chính sách nhằm ổn định nền kinh tế bằng cách kiểm soát tỉ lệ lãi suất và nguồn cung tiền.
Hai công cụ chính của chính sách tài khóa là chi tiêu Chính phủ và hệ thống thuế.
Những thay đổi về mức độ và thành phần của thuế và chi tiêu Chính phủ có thể ảnh hưởng đến các biến số của nền kinh tế như: tổng cầu và mức độ hoạt động kinh tế; kiểu phân bổ nguồn lực; phân phối thu nhập, hay nói cách khác chính sách tài khóa liên quan đến tác động tổng thể của ngân sách đối với hoạt động kinh tế.
5. Câu hỏi thường gặp
Chi tiêu Chính phủ đóng góp thế nào vào GDP?
GDP theo phương pháp chi tiêu tính toán dựa trên mức chi tiêu của các thành phần kinh tế trong một quốc gia. Cách tính GDP theo phương pháp chi tiêu có như sau:
GDP = C + I + G + NX
Trong đó:
C (Consumption): chi tiêu cá nhân
I (Investment): đầu tư
G (Government Spending): chi tiêu Chính phủ
NX (Net Export): cán cân thương mại, với NX = Xuất Khẩu (X:Export) – Nhập Khẩu (M:Import)
Nếu nhìn vào công thức trên thì chi tiêu Chính phủ sẽ đóng góp một phần vào GDP của quốc gia.
Vai trò của chi tiêu Chính phủ với tăng trưởng kinh tế như thế nào?
Các chương trình chi tiêu Chính phủ giúp cung cấp các hàng hoá công cộng quan trọng như cơ sở hạ tầng và giáo dục, từ sự gia tăng chi tiêu Chính phủ có thể đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế thông qua việc làm tăng sức mua của người dân.
Tuy nhiên trong một số trường hợp sự cắt giảm quy mô chi tiêu Chính phủ có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Cụ thể, nếu chi tiêu Chính phủ bằng không sẽ dẫn đến tăng trưởng kinh tế rất thấp, bởi vì việc thực thi các hợp đồng kinh tế, bảo vệ quyền sở hữu tài sản, phát triển cơ sở hạ tầng… sẽ rất khó khăn nếu không có Chính phủ.
Tuy nhiên, chi tiêu Chính phủ một khi đã vượt quá ngưỡng cần thiết nói trên thì sẽ cản trở tăng trưởng kinh tế do sự phân bổ nguồn lực một cách không hiệu quả.
Thách thức trong chi tiêu công tại Việt Nam là gì?
- Cùng với quy mô chi tiêu ngân sách cao và liên tục có sự tăng lên, hiện Việt Nam đang phải đối mặt với tình trạng gây mất cân bằng ngân sách kéo dài.
- Khi bội chi ngân sách nhà nước và mức bảo lãnh của Chính phủ được tiếp tục duy trì như hiện nay thì tỷ lệ nợ công trên GDP tại Việt Nam sẽ có sự tăng vượt trần cho phép khoảng 65% GDP.
- Gây áp lực về mặt tài chính công
- Cần phải duy trì mức độ đầu tư phù hợp và hợp lý, để nâng cao hiệu suất chi tiêu, khi sử dụng có hiệu quả những tài sản hiện có, cũng như ưu tiên để phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao và nâng cao năng lực đổi mới về sáng tạo.
