Điều tra vụ án hình sự là gì?

Điều tra vụ án hình sự là một giai đoạn trọng yếu trong quy trình tư pháp hình sự, nhằm mục đích xác minh và làm rõ các hành vi phạm tội, xác định thủ phạm và thu thập chứng cứ cần thiết để đưa ra xét xử. Đây là bước khởi đầu trong việc thực hiện quyền lực của Nhà nước trong việc bảo vệ pháp luật, đảm bảo công lý và trừng trị những hành vi phạm tội. Trong bài viết sau hãy cùng ACC tìm hiểu về Điều tra vụ án hình sự là gì? để bạn có nhiều thêm một sự lựa chọn khi cần đến.

Điều tra vụ án hình sự là gì?

1. Điều tra vụ án hình sự là gì?

Điều tra vụ án hình sự là một hoạt động tố tụng quan trọng trong hệ thống pháp luật, được thực hiện bởi cá nhân và cơ quan có thẩm quyền với mục tiêu làm sáng tỏ sự thật của vụ án một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ. Đây là giai đoạn trung gian giữa việc khởi tố vụ án và việc xét xử, nhằm thu thập và phân tích chứng cứ, xác định các tình tiết của vụ án để từ đó quyết định việc truy cứu hay không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các cá nhân liên quan.

Giai đoạn điều tra thuộc quy trình tố tụng hình sự bao gồm các bước chính: khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Trong giai đoạn điều tra, các cơ quan chức năng có thẩm quyền sẽ thực hiện các hoạt động và thủ tục điều tra theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Mục tiêu là thu thập chứng cứ buộc tội và chứng cứ gỡ tội, đồng thời xác định các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, cũng như các tình tiết khác liên quan đến vụ án.

Nếu không có hoạt động điều tra, cơ quan kiểm sát sẽ không có cơ sở để truy tố, và tòa án cũng sẽ thiếu căn cứ để xét xử vụ án. Do đó, việc điều tra phải được thực hiện một cách đầy đủ và chính xác. Trong trường hợp cơ quan điều tra thu thập được đầy đủ chứng cứ nhưng có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hoặc nếu các chứng cứ chưa đủ thuyết phục, viện kiểm sát hoặc tòa án có thể yêu cầu cơ quan điều tra thực hiện điều tra bổ sung để đảm bảo mọi khía cạnh của vụ án được làm rõ trước khi đưa ra xét xử

2. Trình tự, thủ tục điều tra vụ án hình sự được thực hiện như thế nào?

Theo quy định tại khoản 2 Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, các cơ quan và tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố bao gồm:

• Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát: Có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.
• Các cơ quan, tổ chức khác: Cũng có trách nhiệm tiếp nhận tố giác và tin báo về tội phạm.

Sau khi tiếp nhận tin tố giác hoặc tin báo về tội phạm, cơ quan điều tra thực hiện các hoạt động điều tra theo các trình tự và thủ tục quy định nhằm xác minh sự việc và thu thập chứng cứ. Các hoạt động điều tra cụ thể bao gồm:

• Hỏi cung bị can: Do điều tra viên hoặc kiểm sát viên thực hiện (Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
• Lấy lời khai người làm chứng: Do điều tra viên, các bộ điều tra hoặc kiểm sát viên thực hiện (Điều 186 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
• Đối chất: Được thực hiện khi có mâu thuẫn trong lời khai giữa các nhân chứng hoặc bị can (Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
• Nhận dạng, nhận biết giọng nói: Do điều tra viên thực hiện để xác định danh tính của các cá nhân liên quan (Điều 190, Điều 191 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
• Khám xét người: Được thực hiện theo lệnh của các cơ quan có thẩm quyền (Điều 193, Điều 194 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
• Khám xét, thu giữ tài liệu, đồ vật: Theo quy định tại Chương XIII Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
• Khám nghiệm hiện trường: Do điều tra viên chủ trì để thu thập chứng cứ liên quan (Điều 201 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
• Khám nghiệm tử thi: Do giám định viên pháp y thực hiện dưới sự chủ trì của điều tra viên (Điều 202 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
• Thực nghiệm điều tra: Được thực hiện để kiểm tra và xác minh các tài liệu và tình tiết của vụ án (Điều 204 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
• Giám định, định giá tài sản: Theo quy định tại Chương XV Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
• Các biện pháp điều tra đặc biệt: Được quy định tại Chương XVI Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Cuối giai đoạn điều tra, cơ quan điều tra sẽ lập bản kết luận điều tra. Dựa trên kết luận này, cơ quan điều tra sẽ quyết định đề nghị truy tố nếu có đủ chứng cứ hoặc đình chỉ điều tra nếu không đủ căn cứ hoặc đã hết thời gian điều tra mà không chứng minh được hành vi phạm tội của bị can.

3. Thẩm quyền thực hiện hoạt động điều tra vụ án hình sự thuộc về ai?

Thẩm quyền thực hiện hoạt động điều tra vụ án hình sự thuộc về ai?

Theo quy định tại Điều 163 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, các cơ quan có thẩm quyền thực hiện hoạt động điều tra bao gồm:

• Cơ quan điều tra của Công an nhân dân: Có thẩm quyền điều tra tất cả các loại tội phạm, ngoại trừ những tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của các cơ quan khác như Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân và Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
• Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân: Chịu trách nhiệm điều tra các tội phạm thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án quân sự. Điều này bao gồm các tội phạm liên quan đến quân đội và những tội phạm xảy ra trong quân đội.
• Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự trung ương: Được giao nhiệm vụ điều tra các vụ án đặc biệt hoặc những vụ án thuộc thẩm quyền xét xử của các cơ quan kiểm sát đặc biệt.

Các cơ quan điều tra này hoạt động độc lập trong khuôn khổ pháp luật và phối hợp với các cơ quan khác nhằm đảm bảo việc điều tra được thực hiện một cách khách quan và công bằng.

4. Câu hỏi thường gặp

Điều tra viên có vai trò gì trong việc điều tra vụ án hình sự?

Điều tra viên là người thực hiện các hoạt động điều tra theo quy định của pháp luật, bao gồm hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, khám xét, khám nghiệm hiện trường, thu thập chứng cứ và thực nghiệm điều tra. Điều tra viên đóng vai trò quan trọng trong việc thu thập, phân tích và xác minh chứng cứ để làm rõ các tình tiết của vụ án.

Khi nào cơ quan điều tra có thể đình chỉ điều tra?

Cơ quan điều tra có thể đình chỉ điều tra trong các trường hợp:

• Không có đủ chứng cứ để xác định bị can thực hiện tội phạm.
• Hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được hành vi phạm tội.
• Vụ án thuộc thẩm quyền xét xử của cơ quan khác hoặc vụ án đã được xử lý bằng các hình thức khác.

Có những biện pháp điều tra đặc biệt nào được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự 2015?

Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định các biện pháp điều tra đặc biệt như: nghe lén, theo dõi, ghi âm, ghi hình, yêu cầu cung cấp thông tin từ các tổ chức, cá nhân có liên quan. Các biện pháp này được áp dụng trong những trường hợp cần thiết để xác minh tình tiết quan trọng và phải được sự phê chuẩn của cơ quan có thẩm quyền.

Hy vọng qua bài viết, Luật sư ACC đã giúp quý khách hàng hiểu rõ hơn về Điều tra vụ án hình sự là gì? Đừng ngần ngại hãy liên hệ với Luật sư ACC nếu quý khách hàng có bất kỳ thắc mắc gì cần tư vấn giải quyết.