So sánh đối chất là hai thủ tục tố tụng hình sự quan trọng giúp cơ quan điều tra làm rõ sự thật khách quan trong vụ án. Việc nắm rõ đặc điểm của từng thủ tục hỗ trợ bị can bảo vệ quyền lợi hợp pháp và đảm bảo quá trình tố tụng diễn ra công bằng. Thủ tục này được quy định cụ thể tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Cùng Luật sư ACC tìm hiểu chi tiết để áp dụng đúng trong thực tiễn.
Nội dung bài viết
1. Khái niệm về hỏi cung bị can
Hỏi cung bị can là hoạt động do Điều tra viên tiến hành để làm rõ lời khai của bị can về hành vi, động cơ và các tình tiết liên quan đến vụ án. Theo khoản 1 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự, việc hỏi cung bị can được thực hiện tại nơi tiến hành điều tra hoặc tại nơi ở của bị can. Trước khi hỏi cung, Điều tra viên phải thông báo cho Kiểm sát viên và người bào chữa về thời gian, địa điểm hỏi cung; khi cần thiết, Kiểm sát viên tham gia hỏi cung.
Trước lần hỏi cung đầu tiên, Điều tra viên phải giải thích cho bị can biết quyền và nghĩa vụ theo Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự. Bị can có quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội theo điểm d khoản 2 Điều 60. Việc hỏi cung không được sử dụng bức cung, nhục hình; hỏi cung vào ban đêm chỉ được thực hiện trong trường hợp không thể trì hoãn và phải ghi rõ lý do vào biên bản theo khoản 3 Điều 183.
Nội dung hỏi cung tập trung vào việc làm rõ những tình tiết liên quan đến vụ án thông qua lời khai của bị can. Mỗi lần hỏi cung phải được lập biên bản theo Điều 184 Bộ luật Tố tụng hình sự, ghi đầy đủ lời khai, câu hỏi và câu trả lời; bị can được đọc hoặc nghe đọc lại biên bản và có quyền yêu cầu sửa chữa, bổ sung trước khi ký xác nhận. Tại cơ sở giam giữ, trụ sở Cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, việc hỏi cung phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh theo khoản 6 Điều 183.
2. Khái niệm về đối chất
Đối chất là hoạt động do Điều tra viên tiến hành để làm rõ mâu thuẫn trong lời khai của hai hoặc nhiều người. Theo khoản 1 Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự, khi lời khai của hai hoặc nhiều người có mâu thuẫn với nhau và đã thực hiện các biện pháp điều tra khác nhưng chưa giải quyết được mâu thuẫn thì Điều tra viên tiến hành đối chất. Trước khi tiến hành đối chất, Điều tra viên phải thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp để cử Kiểm sát viên kiểm sát việc đối chất.
Thủ tục đối chất được thực hiện với những người có lời khai mâu thuẫn cần được làm rõ. Khi bắt đầu đối chất, Điều tra viên hỏi về mối quan hệ giữa những người tham gia, sau đó hỏi về những vấn đề cần làm rõ; có thể đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan và cho những người tham gia hỏi lẫn nhau theo khoản 3 Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Biên bản đối chất phải ghi nhận câu hỏi, câu trả lời và các nội dung được làm rõ. Theo khoản 4 Điều 189, việc đối chất phải được lập biên bản theo Điều 178 Bộ luật Tố tụng hình sự và có thể được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Khi cần thiết, Kiểm sát viên có thể tiến hành đối chất theo khoản 5 Điều 189.
3. So sánh đối chất và hỏi cung bị can
Việc so sánh đối chất với hỏi cung bị can cho thấy hai thủ tục có mục đích và cách thức thực hiện khác biệt rõ rệt. Hỏi cung tập trung vào bị can nhằm làm rõ lời khai về các tình tiết của vụ án, trong khi đối chất được tiến hành khi có mâu thuẫn trong lời khai của hai hoặc nhiều người và các biện pháp điều tra khác chưa giải quyết được mâu thuẫn.
Về hình thức, hỏi cung được thực hiện giữa người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và bị can, còn đối chất có sự tham gia của những người có lời khai mâu thuẫn để làm rõ các vấn đề cần đối chất. Nội dung hỏi cung xoay quanh lời khai của bị can, còn đối chất nhấn mạnh việc giải quyết mâu thuẫn giữa các lời khai theo Điều 183 và Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Quyền của bị can khi hỏi cung được bảo đảm theo Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự, trong đó có quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội. Đối chất được thực hiện theo trình tự tại Điều 189, trong đó Điều tra viên có thể cho những người tham gia hỏi lẫn nhau và đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật để làm rõ mâu thuẫn.
Thời điểm áp dụng cũng khác nhau, hỏi cung được thực hiện để làm rõ lời khai của bị can trong quá trình điều tra, còn đối chất được tiến hành khi xuất hiện mâu thuẫn trong lời khai và các biện pháp điều tra khác chưa giải quyết được mâu thuẫn. Kết quả của hỏi cung và đối chất đều được ghi nhận bằng biên bản theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Việc phân biệt giúp cơ quan tiến hành tố tụng lựa chọn biện pháp phù hợp để thu thập, kiểm tra và làm rõ thông tin trong vụ án.
4. Ý nghĩa thực tiễn của việc phân biệt hai thủ tục
Phân biệt rõ hoạt động đối chất và hỏi cung bị can giúp xác định đúng điều kiện, đối tượng và trình tự thực hiện từng hoạt động tố tụng. Khi áp dụng đúng quy định, cơ quan tiến hành tố tụng có cơ sở thu thập và kiểm tra thông tin theo đúng trình tự pháp luật.
Bị can cũng có điều kiện nắm rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong quá trình hỏi cung, đặc biệt là quyền được giải thích quyền, nghĩa vụ và quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội theo Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Trong thực tiễn, việc sử dụng đúng hỏi cung và đối chất hỗ trợ làm rõ lời khai, đặc biệt đối với những vụ án có nhiều tình tiết cần xác minh hoặc có mâu thuẫn giữa các lời khai. Luật sư có thể tư vấn cho bị can về quyền, nghĩa vụ và cách thức tham gia tố tụng phù hợp để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Việc tuân thủ đúng trình tự, thủ tục góp phần bảo đảm tính hợp pháp của quá trình thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ.
5. Câu hỏi thường gặp
Đối chất được thực hiện khi nào theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015?
Đối chất được tiến hành khi lời khai của hai hoặc nhiều người có mâu thuẫn với nhau và các biện pháp điều tra khác đã được thực hiện nhưng chưa giải quyết được mâu thuẫn. Nội dung này được quy định tại khoản 1 Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự. Trước khi tiến hành đối chất, Điều tra viên phải thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp để cử Kiểm sát viên kiểm sát việc đối chất.
Bị can có quyền gì khi bị hỏi cung?
Bị can có các quyền theo khoản 2 Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự, trong đó có quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội. Trước lần hỏi cung đầu tiên, Điều tra viên phải giải thích cho bị can biết quyền và nghĩa vụ theo khoản 2 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự. Biên bản hỏi cung được lập theo Điều 184 và bị can có quyền đọc hoặc nghe đọc lại, yêu cầu sửa chữa, bổ sung trước khi ký xác nhận.
So sánh đối chất có ảnh hưởng đến kết quả vụ án không?
Hoạt động đối chất giúp làm rõ những mâu thuẫn trong lời khai giữa hai hoặc nhiều người theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự. Kết quả đối chất được ghi nhận trong biên bản và được xem xét, kiểm tra, đánh giá cùng với các chứng cứ khác theo quy định của pháp luật.
So sánh đối chất và hỏi cung bị can giúp làm rõ sự khác biệt về mục đích, đối tượng và điều kiện áp dụng của từng hoạt động tố tụng hình sự. Hỏi cung tập trung vào việc làm rõ lời khai của bị can, còn đối chất được tiến hành để giải quyết những mâu thuẫn trong lời khai giữa hai hoặc nhiều người theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Để được hỗ trợ chi tiết, hãy liên hệ Luật sư ACC ngay hôm nay.
